Έρχονται αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο

Του Χρήστου Ηλιόπουλου*

Αθήνα, 28 Αυγούστου 2025

Το κληρονομικό δίκαιο είναι μία σειρά νομικών κανόνων πολύ βασικών για την κοινωνική και οικονομική ζωή των ανθρώπων μίας χώρας, ή συχνά και περισσότερων χωρών, όταν κληρονομούμενος, κληρονόμοι και περιουσία βρίσκονται σε περισσότερες από μία χώρες. Το κληρονομικό δίκαιο πρέπει να ισχύει για μεγάλο χρονικό διάστημα, ώστε τα ζητήματα της διαθέσεως της περιουσίας ενός προσώπου που έχει αποβιώσει να ρυθμίζονται με αναμενόμενο και σταθερό τρόπο για να επιτυγχάνεται ασφάλεια δικαίου.

Στην Ελλάδα οι περισσότεροι κανόνες του κληρονομικού δικαίου ισχύουν από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα το 1946. Οι πολύ βασικές αρχές του αναφορικώς με τους πλησιέστερους συγγενείς και τα ποσοστά που έκαστος κληρονομεί είναι οι ακόλουθες, εφόσον αυτός που απεβίωσε είχε την ελληνική ιθαγένεια:

Εάν αυτός που απεβίωσε δεν άφησε διαθήκη και συνεπώς θα εφαρμοσθεί η εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή, άν άφησε σύζυγο και παιδιά, ο ή η σύζυγος κληρονομεί το 1/4 ή 25% της κληρονομίας και τα τέκνα μοιράζονται μεταξύ τους τα υπόλοιπα 3/4 ή 75%. Εάν δεν άφησε σύζυγο, διότι π.χ. ο θανών ήταν διαζευγμένος ή ο σύζυγος είχε αποβιώσει, ή ακόμα και εάν ο θανών δεν είχε ποτέ παντρευτεί αλλά έχει παιδιά επειδή τα είχε αναγνωρίσει, τα παιδιά κληρονομούν το 100% της κληρονομίας και εάν είναι περισσότερα του ενός, σε ίσα μερίδια μεταξύ τους.

Εάν ο θανών ή η θανούσα άφησε σύζυγο αλλά όχι παιδιά, τότε (πάντοτε εφόσον δεν υπάρχει διαθήκη), ο επιζών σύζυγος κληρονομεί το 50% και τα αδέλφια του κληρονομουμένου κληρονομούν το άλλο 50%. Εάν τα αδέλφια έχουν προαποβιώσει, δηλ. είχαν πεθάνει πριν τον κληρονομούμενο, στην θέση τους υπεισέρχονται τα παιδιά τους, δηλαδή τα ανήψια του κληρονομουμένου.

Σε περίπτωση που ο θανών δεν είχε ούτε παιδιά, ούτε σύζυγο, τα αδέλφια του ή τα παιδιά των αδελφών του κληρονομούν την περιουσία, με τα παιδιά κάθε αδελφού να λαμβάνουν το μερίδιο που θα ελάμβανε ο γονέας τους εάν ζούσε όταν πέθανε ο αδελφός του ή η αδελφή του.

Υπάρχουν φυσικά πολλές άλλες παραλλαγές και σενάρια για το ποιός κληρονομεί και σε ποιό ποσοστό αναλόγως του βαθμού συγγενείας κάθε κληρονόμου και πολλών άλλων παραγόντων που λαμβάνονται υπόψιν.

Εάν υπάρχει διαθήκη, εφαρμόζονται οι διατάξεις της, με έναν όμως βασικό περιορισμό. Τα παιδιά και ο σύζυγος του κληρονομουμένου, αλλά και οι γονείς του εάν ζούσαν όταν αυτός απεβίωσε, λαμβάνουν οπωσδήποτε κληρονομικό μερίδιο, ακόμα και αν στην διαθήκη δεν αναφέρεται ότι έχουν κάποιο μερίδιο. Το μερίδιο αυτό ονομάζεται νόμιμη μοίρα και είναι το μισό από το μερίδιο που θα ελάμβανε ο κληρονόμος, εάν δεν υπήρχε διαθήκη. Ένα παράδειγμα: Ο κληρονομούμενος δεν είχε σύζυγο όταν πέθανε και άφησε δύο παιδιά. Άφησε και διαθήκη που γράφει ότι αφήνει την περιουσία του στο ένα από τα δύο παιδιά του. Το άλλο παιδί, παρά το ότι στην διαθήκη δεν γράφει ότι λαμβάνει κάποιο μερίδιο, θα λάβει οπωσδήποτε το 25%, αφού εάν δεν υπήρχε διαθήκη θα ελάμβανε το 50%. Σε άλλο παράδειγμα, εάν ο κληρονομούμενος άφησε με διαθήκη του όλη την κληρονομία στα αδέλφια του, ενώ είχε και σύζυγο στην οποία δεν αφήνει τίποτα. Η σύζυγος δικαιούται να λάβει το 25% της κληρονομίας, έστω κι αν δεν την αναφέρει καθόλου η διαθήκη, ή ακόμα κι αν γράφει ότι ο διαθέτης δεν επιθυμεί η σύζυγός του να λάβει τίποτα. Επομένως, σ’ αυτό το παράδειγμα, παρά το ότι η διαθήκη γράφει ότι όλη η κληρονομία πηγαίνει στα αδέλφια του θανόντος, δηλαδή το 100%, η σύζυγος δικαιούται να λάβει το 25% και τα αδέλφια του θανόντος να λάβουν το 75% και όχι το 100% που ορίζεται στην διαθήκη.

Σήμερα, 28 Αυγούστου 2025 έχει συσταθεί στην Ελλάδα μία επιτροπή νομομαθών που ετοιμάζει σοβαρές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο. Οι αλλαγές αυτές θα ισχύσουν με νόμο τους επόμενους μήνες. Θα αφορούν θανάτους που θα συμβούν από την εφαρμογή των αλλαγών και για το μέλλον, όχι για κληρονομιές που έχουν δημιουργηθεί αυτήν την στιγμή. Δημοσιογραφικές πληροφορίες αναφέρουν ότι με τις αλλαγές, ο ή η σύζυγος δεν θα κληρονομεί πλέον το 1/4 ή 25% όπως ισχύει σήμερα, αλλά το μερίδιο του συζύγου θα αυξηθεί στο 1/3 ή στο 33,33%. Αλλαγές αναμένονται και στην νόμιμη μοίρα και σε άλλες διατάξεις. Θα αναμένουμε με μεγάλο ενδιαφέρον τις αλλαγές αυτές και θα σας ενημερώσουμε όταν αυτές γίνουν νόμος του ελληνικού κράτους.

*Ο Χρήστος Ηλιόπουλος

είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω,

Master of Laws. www.greekadvocate.eu bm-bioxoi@otenet.gr