Απαγόρευση ή ρύθμιση; Πόσο μακριά θα φτάσει η ΕΕ για την προστασία των παιδιών στα social media

Οι αυξανόμενοι φόβοι για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο ωθούν όλο και περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να εξετάζουν περιορισμούς ή ακόμα και απαγορεύσεις στα social media.

Η απογοήτευση για την αργή εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων έχει ενισχύσει τη συζήτηση, με αρκετές κυβερνήσεις να προτείνουν εθνικές λύσεις.

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με το euractiv, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε μονομερείς κινήσεις, επιδιώκοντας μια πιο συντονισμένη προσέγγιση σε επίπεδο ΕΕ.

Το βασικό ερώτημα παραμένει: είναι η απαγόρευση η σωστή απάντηση ή υπάρχουν πιο αποτελεσματικά εργαλεία ρύθμισης;

Η αυξανόμενη πίεση για εθνικά μέτρα

Η Τσεχία ανακοίνωσε πρόσφατα ότι εξετάζει περιορισμούς για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά, προστιθέμενη σε έναν κατάλογο χωρών που κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.

Η Γαλλία έχει προχωρήσει ακόμη περισσότερο, σχεδιάζοντας απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών, με στόχο την εφαρμογή από τον Σεπτέμβριο του επόμενου σχολικού έτους. Στην Ισπανία, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ έχει προτείνει όριο στα 16 έτη, αν και απαιτούνται κοινοβουλευτικές αλλαγές.

Παράλληλα, χώρες όπως η Αυστρία, η Ιταλία, η Ελλάδα, το Βέλγιο, η Δανία, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία εξετάζουν διάφορα μέτρα: αυστηρότερα όρια ηλικίας, αυξημένες κυρώσεις για τις πλατφόρμες, ακόμη και πιθανή ποινική ευθύνη στελεχών εταιρειών τεχνολογίας.

Ωστόσο, οι Βρυξέλλες εμφανίζονται συγκρατημένες.

Η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε ότι το καλοκαίρι θα συζητηθεί ενδεχόμενος ενιαίος περιορισμός ηλικίας σε επίπεδο ΕΕ. Παράλληλα, η αρμόδια επίτροπος για την τεχνολογία Χένα Βιρκένεν ξεκαθάρισε ότι ο στόχος δεν είναι η καθολική απαγόρευση, αλλά η διασφάλιση ενός ασφαλέστερου διαδικτυακού περιβάλλοντος.

Εύρος των μέτρων για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πιθανότητα πλήρους απαγόρευσης σε όλες τις χώρες της ΕΕ
Χάρτης: Miriam Sáenz de Tejada Πηγή: Global Counsel Δημιουργήθηκε με Datawrapper

Απαγόρευση ή πολιτική πίεση;

Παρά τη δημόσια ρητορική, οι περισσότερες κυβερνήσεις δεν φαίνεται να επιδιώκουν μια πλήρη και μόνιμη απαγόρευση.

 Αντίθετα, οι εθνικές πρωτοβουλίες λειτουργούν συχνά ως μοχλός πίεσης προς την ΕΕ για ταχύτερη και αυστηρότερη εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων.

Όπως επισημαίνουν οργανώσεις για τα δικαιώματα των παιδιών, οι λεγόμενες «απαγορεύσεις» μπορεί να αποτελούν τακτική κλιμάκωσης.

Ο τελικός στόχος δεν είναι απαραίτητα ο αποκλεισμός των παιδιών από τις πλατφόρμες, αλλά η μεταφορά της ευθύνης στις ίδιες τις εταιρείες τεχνολογίας.

Και εδώ ανακύπτει ένα κρίσιμο σημείο: η ΕΕ ήδη διαθέτει εργαλεία;

Τα διαθέσιμα εργαλεία της ΕΕ

Ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) παρέχει σημαντικές εξουσίες στις ρυθμιστικές αρχές. Προβλέπει, μεταξύ άλλων, σχεδιασμό υπηρεσιών κατάλληλο για την ηλικία, περιορισμούς στην εξατομίκευση περιεχομένου και αυξημένες υποχρεώσεις για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες.

Τον Ιούλιο του 2025, η Επιτροπή εξέδωσε ειδικές κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ανηλίκων. Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• Εξασφάλιση της ηλικίας μέσω επαλήθευσης ή εκτίμησης.
• Περιορισμοί στη δημιουργία προφίλ χρηστών και στη στοχευμένη διαφήμιση.
• Αναθεώρηση των συστημάτων προτάσεων περιεχομένου, με μεγαλύτερη διαφάνεια.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με ειδικούς, δεν είναι η έλλειψη νομικών εργαλείων, αλλά η περιορισμένη και αργή χρήση τους.

Ποια μέτρα βρίσκονται «στο τραπέζι»;

Οι προτάσεις που συζητούνται σήμερα στην Ευρώπη ποικίλλουν, από τεχνικές λύσεις έως αυστηρές κυρώσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:

1. Ψηφιακή επαλήθευση ηλικίας (age verification blueprint)
   Πρόκειται για συστήματα που επιτρέπουν την απόδειξη ηλικίας χωρίς αποκάλυψη πλήρους ταυτότητας. Βασίζονται σε ψηφιακά πορτοφόλια ταυτότητας ή τρίτους παρόχους. Θεωρούνται συμβατά με τον GDPR και υποστηρίζονται από το DSA. Ωστόσο, η εφαρμογή τους δεν είναι ακόμη ομοιόμορφη σε όλα τα κράτη μέλη.
2. Οριζόντια απαγόρευση βάσει ηλικίας
   Απαγορεύει την πρόσβαση κάτω από ένα συγκεκριμένο όριο. Αν και πολιτικά ελκυστική, ενδέχεται να οδηγήσει σε παράκαμψη των κανόνων, μέσω λογαριασμών ενηλίκων ή ψευδών στοιχείων. Επιπλέον, εγείρει ζητήματα ιδιωτικότητας όταν απαιτείται εντατικός έλεγχος ταυτότητας.
3. Επαληθευμένη γονική συναίνεση
   Επιτρέπει πρόσβαση μόνο με τη συγκατάθεση κηδεμόνα. Προβλέπεται ήδη από το νομικό πλαίσιο, αλλά αντιμετωπίζει πρακτικές δυσκολίες εφαρμογής και κινδύνους κατάχρησης δεδομένων.
4. Σχεδιασμός κατάλληλος για την ηλικία (age-appropriate design)
   Αντί για αποκλεισμό, περιορίζει επικίνδυνες λειτουργίες. Περιλαμβάνει προεπιλογές χωρίς εξατομίκευση, εύκολη απενεργοποίηση λειτουργιών και γονικούς πίνακες ελέγχου. Θεωρείται πιο στοχευμένη και συμβατή με τις αρχές προστασίας δεδομένων.
5. Περιορισμοί πρόσβασης στην αγορά και κυρώσεις
   Από αφαίρεση εφαρμογών έως βαριά πρόστιμα. Το DSA δίνει ήδη τέτοιες εξουσίες, αλλά η πολιτική και νομική σύγκρουση με μεγάλες εταιρείες είναι συχνά έντονη.
6. Ποινική ευθύνη στελεχών
   Ορισμένες χώρες εξετάζουν τη δίωξη διευθυντικών στελεχών για σοβαρές παραβάσεις. Ωστόσο, πρόκειται για ακραίο μέτρο με υψηλό πολιτικό και νομικό κόστος.
7. Κώδικες δεοντολογίας και ανεξάρτητοι έλεγχοι
   Μη νομοθετικά εργαλεία που βασίζονται σε δεσμεύσεις και αξιολογήσεις κινδύνου. Παρότι ενισχύουν τη διαφάνεια, υπάρχει κίνδυνος να λειτουργήσουν ως «συμβολική συμμόρφωση» χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητα;

Ανεξάρτητες έρευνες υποδεικνύουν ότι οι παρεμβάσεις που βασίζονται στον σχεδιασμό των πλατφορμών είναι πιο αποτελεσματικές από τις γενικές απαγορεύσεις.

Οι οριζόντιοι αποκλεισμοί συχνά ωθούν τους ανηλίκους σε παρακάμψεις, όπως η χρήση λογαριασμών ενηλίκων.

Μελέτη δημόσιας υγείας του 2026 εντόπισε συσχετίσεις μεταξύ χρήσης social media και κινδύνων για την ψυχική υγεία των εφήβων.

 Ωστόσο, υπογράμμισε ότι η αιτιότητα είναι σύνθετη και εξαρτάται από παράγοντες όπως το περιβάλλον, η ανάπτυξη και η ποιότητα της χρήσης — όχι μόνο από τον χρόνο οθόνης.

Παρόμοια, το ερευνητικό κέντρο της Επιτροπής διαπίστωσε ότι οι κίνδυνοι συνδέονται περισσότερο με τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων και την ενίσχυση της κοινωνικής πίεσης, παρά με την απλή παρουσία στο διαδίκτυο.

Η συζήτηση περιπλέκεται περαιτέρω από την αμφισβήτηση της ίδιας της έρευνας.

Πρόσφατη έκθεση στο περιοδικό Science ανέδειξε ότι σχεδόν το ένα τρίτο των μελετών για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είχε μη δηλωμένους δεσμούς με εταιρείες τεχνολογίας.

Αυτό δημιουργεί ερωτήματα για την ανεξαρτησία των δεδομένων και δυσκολεύει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.

Έτσι, ενώ υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι ορισμένες πρακτικές των πλατφορμών επηρεάζουν αρνητικά τα παιδιά, η αξιολόγηση του κινδύνου παραμένει σύνθετη.

Πού οδηγείται η Ευρώπη;

Η συζήτηση για τα όρια ηλικίας στα social media δεν είναι απλώς νομική· είναι βαθιά πολιτική και κοινωνική.

Από τη μία πλευρά, οι κυβερνήσεις επιδιώκουν άμεσες λύσεις για να καθησυχάσουν τους πολίτες. Από την άλλη, η ΕΕ επιμένει σε μια συστηματική προσέγγιση, αξιοποιώντας τα ήδη υπάρχοντα εργαλεία.

Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι μια καθολική απαγόρευση, αλλά ένας συνδυασμός αυστηρότερης επιβολής του DSA, τεχνικών λύσεων επαλήθευσης ηλικίας και υποχρεωτικού σχεδιασμού φιλικού προς τα παιδιά.

Τελικά, το δίλημμα δεν είναι «ναι ή όχι στα social media για παιδιά». Είναι ποιος φέρει την ευθύνη: τα ίδια τα παιδιά και οι γονείς τους ή οι εταιρείες που σχεδιάζουν και ελέγχουν τις ψηφιακές πλατφόρμες.

Και σε αυτό το ερώτημα, η ευρωπαϊκή συζήτηση φαίνεται να μετατοπίζεται σταδιακά προς μια σαφή απάντηση: η ευθύνη ανήκει πρωτίστως σε όσους διαμορφώνουν το ψηφιακό περιβάλλον.

Πηγή: in.gr