Ποιοι θα επιβιώσουν στην εποχή της AI – Το προφίλ του «35% των αναντικατάστατων» σύμφωνα με τους ειδικούς

Σε ένα κλίμα αβεβαιότητας που εντείνεται όσο η AI επεκτείνεται σε περισσότερους τομείς της αγοράς εργασίας, ειδικοί επιχειρούν να μετατοπίσουν τη συζήτηση από το «αν» θα χαθούν θέσεις στο «ποιοι» μπορούν να προσαρμοστούν.

«Οι τίτλοι δεν σημαίνουν πια τίποτα, οπότε μην τους κυνηγάτε – Επικεντρωθείτε σε δεξιότητες» λέει ο Φέλερ

Ανάμεσά τους και ο σύμβουλος επικοινωνίας και στρατηγικής δεξιοτήτων, Γκραντ Φέλερ, ο οποίος υποστηρίζει ότι ένα περιορισμένο ποσοστό εργαζομένων – περίπου το 35% – μπορεί να παραμείνει «αναντικατάστατο» στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. «Μην τα παρατάτε», διαμηνύει.

Όπως εξηγεί ο ίδιος στον Independent υπάρχει τρόπος κάποιοι εργαζόμενοι – όχι όλοι – να επιβιώσουν. Σχολιάζοντας το δοκίμιο «Something Big Is Happening», του Ματ Σούμερ, ο οποίος περιγράφει ένα ακμάζον εταιρικό μέλλον χωρίς ανθρώπινη αλληλεπίδραση, όπου τα «λευκά κολάρα» είναι είδος υπό εξαφάνιση, εμφανίζεται πιο μετριοπαθής. Αν και αναγνωρίζει ότι το κείμενο αντανακλά την πραγματική πίεση που καταγράφεται σήμερα στην αγορά εργασίας, δεν αποδέχεται την ιδέα ενός απολύτως αδιέξοδου μέλλοντος για τους εργαζομένους της γνώσης.

Ο Φέλερ πιστεύει ότι οι γενιές εργαζομένων της AI εποχής μπορούν να γίνουν αναντικατάστατοι σε αυτόν τον νέο κόσμο. «Οι τίτλοι δεν σημαίνουν πια τίποτα, οπότε μην τους κυνηγάτε. Αντιθέτως, επικεντρωθείτε στις δεξιότητες με τις οποίες η τεχνητή νοημοσύνη απλώς δεν μπορεί να ανταγωνιστεί – γίνετε το αποκαλούμενο ‘35%’», τονίζει, προσθέτοντας ότι διαμορφώνεται πλέον ένα νέο κλίμα καθώς οι ηγετικές ομάδες συνειδητοποιούν ότι η τεχνολογία έχει σοβαρές αδυναμίες.

Σύμφωνα με τον ίδιο, συναισθηματικό βάθος, κριτική σκέψη, σύνθετη και πολυεπίπεδη αφήγηση, προσωπική σύνδεση, δημιουργικότητα και τολμηρή ηγεσία είναι στοιχεία που λείπουν από τα συστήματα AI και αποτελούν το πεδίο στο οποίο μπορούν να κινηθούν όσοι θέλουν να παραμείνουν χρήσιμοι. Ακριβώς εκεί εντοπίζει το 35% των «αναντικατάστατων». Ακόμα και εργαζόμενοι entry-level μπορούν να ενταχθούν σε αυτή την κατηγορία εφόσον επενδύσουν σε δεξιότητες που δεν αυτοματοποιούνται εύκολα.

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι εργαλείο, σημειώνει ο Φέλερ, «όμως χρειάζεται εσένα για να λειτουργήσει σωστά». Μεγάλοι οργανισμοί, προσθέτει, επενδύουν σε εκπαίδευση στο storytelling και σε προγράμματα mentoring για νεώτερους εργαζομένους, αναγνωρίζοντας ότι οι ανθρώπινες δεξιότητες δεν αποτελούν αδυναμία αλλά συγκριτικό πλεονέκτημα.

Οι μηχανές δεν μπορούν να κάνουν τη δουλειά μοναδικά «δική σου». Οι άνθρωποι έχουν προσωπική σφραγίδα, υπόβαθρο, μια ιδιαίτερη κουλτούρα και οπτική που δίνει αυθεντικότητα στη δουλειά τους. Σε έναν κόσμο γεμάτο «AI slop» υπάρχει απεγνωσμένη ανάγκη για πρωτοτυπία. Η προσέγγιση αυτή, ωστόσο, δεν αλλάζει το γεγονός ότι το γενικό κλίμα στην αγορά εργασίας παραμένει βαρύ.

Όταν ο φόβος προηγείται των δεδομένων

Αυτή η πιο πρακτική προσέγγιση που περιγράφει ο Φέλερ δεν αναιρεί το γενικευμένο κλίμα ανησυχίας που κυριαρχεί σήμερα στην αγορά εργασίας. Τα διαθέσιμα δεδομένα για τον πραγματικό αντίκτυπο της AI παραμένουν περιορισμένα και συχνά αντιφατικά, την ώρα που οι εργαζόμενοι δεν βλέπουν βελτίωση στους μισθούς ενώ οι επιχειρήσεις καταγράφουν κέρδη από την ενσωμάτωσή της.

Αν και στη δημόσια συζήτηση γίνεται λόγος για ριζικές αλλαγές στον τρόπο που δουλεύουμε, με υποσχέσεις για άλμα παραγωγικότητας, οι βεβαιότητες δεν αποτυπώνονται προσώρας σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Η όποια αύξηση της παραγωγικότητας δεν μπορεί να αποδοθεί εξ ολοκλήρου στην τεχνητή νοημοσύνη. Εξάλλου, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν οριακές βελτιώσεις λόγω AI, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφεται ακόμα και μείωση.

Κι όμως, παρά τα συγκρατημένα δεδομένα, η αίσθηση επερχόμενης ανατροπής κυριαρχεί. Η συζήτηση μετατοπίζεται από τα στοιχεία στις προσδοκίες. Ο φόβος αυτός, ωστόσο, δεν είναι καινούργιος. Η Ιστορία δείχνει ότι σε περιόδους τεχνολογικών μεταβάσεων, η ανασφάλεια συχνά προηγείται των μετρήσιμων αποτελεσμάτων.

Οι συζητήσεις για την επίδραση της AI στην αγορά εργασίας «είναι γεμάτες υπερβολές» αναφέρει το Forbes. Σύμφωνα με το έγκριτο περιοδικό, η διάσπαρτη αίσθηση ότι τα bots τα ξέρουν όλα και η AI μπορεί να μεταμορφώσει μια επιχείρηση εν μια νυκτί την καθιστά ιδανικό αποδιοπομπαίο τράγο για μαζικές απολύσεις, μέσα από πρακτικές που αποδίδονται στο φαινόμενο AI-washing και καλλιεργούν περαιτέρω αβεβαιότητα.

Με άλλα λόγια, ο φόβος προηγείται της πραγματικής μετάβασης, ακριβώς όπως συνέβη κατά τη Βιομηχανική Επανάσταση. Στον 19ο αιώνα, η παραγωγικότητα αυξήθηκε χωρίς να ακολουθήσουν οι μισθοί – ένα φαινόμενο που ο ιστορικός της Οικονομίας, Ρόμπερτ Κ. Άλεν, το ονόμασε Engels’ pause.

Στις αρχές του 1800, καθώς εφευρέσεις όπως η κλωστική μηχανή και η ατμομηχανή αναμόρφωναν τη Βρετανία και σύντομα ολόκληρο τον κόσμο, τα εργοστάσια μπόρεσαν να παράγουν περισσότερα αγαθά από ποτέ. Η παραγωγικότητα εκτινάχθηκε όμως οι μισθοί των εργαζομένων παρέμειναν στάσιμοι για περισσότερα από 50 χρόνια.

Για δεκαετίες, όπως αναφέρει δημοσίευμα του Fortune, η οικονομία αναπτυσσόταν χωρίς να προσφέρει ουσιαστική βελτίωση σε όσους χειρίζονταν τις μηχανές. Οι βιομήχανοι πλούτιζαν εντυπωσιακά, τα νέα εργοστάσια εξαπλώνονταν παντού, αλλά οι εργάτες συνέχιζαν να δουλεύουν 14 ώρες την ημέρα, χωρίς εργασιακά δικαιώματα ή προοπτική για κάτι καλύτερο. Τα οφέλη της τεχνολογικής προόδου κατευθύνονταν σχεδόν αποκλειστικά στο κεφάλαιο.

Το ερώτημα είναι αν η σημερινή συγκυρία επαναλαμβάνει αυτό το μοτίβο ή αν πρόκειται για μια διαφορετική μετάβαση, με διαφορετικές ταχύτητες και αντοχές για την αγορά εργασίας.

Τα σημάδια σήμερα

Δύο αιώνες μετά, οι συνθήκες είναι διαφορετικές, αλλά το μοτίβο μοιάζει γνώριμο. Οικονομολόγοι στις ΗΠΑ βλέπουν αντίστοιχα σημάδια στην αμερικανική οικονομία.

Ειδικότερα, αναλυτές του Bank of America Institute προειδοποιούν ότι τα πρόσφατα κέρδη παραγωγικότητας συσσωρεύονται στην πλευρά των εταιρειών, ενώ οι μισθοί και τα εισοδήματα από εργασία καταλαμβάνουν ολοένα μικρότερο μερίδιο του ΑΕΠ (βλ. γράφημα).

Αν και πολλοί ειδικοί παραμένουν σκεπτικοί όσον αφορά τον επαναστατικό αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης στο εργατικό δυναμικό, ο τόνος πολλών αλλάζει. Ο κορυφαίος ερευνητής του Στάνφορντ, Έρικ Μπράιντζολφσον, υποστήριξε σε ένα δοκίμιο ότι οι ΗΠΑ αρχίζουν να βγαίνουν από τη φάση των μεγάλων επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη και να εισέρχονται σε μια «φάση συγκομιδής», όπου τα χρόνια των δαπανών αρχίζουν να μεταφράζονται σε μετρήσιμα κέρδη παραγωγικότητας. Οι εκτιμήσεις του υποδηλώνουν ότι η αύξηση της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ θα διπλασιαστεί σε σύγκριση με την τάση της προηγούμενης δεκαετίας.

«Η αναβίωση της παραγωγικότητας δεν είναι απλώς ένας δείκτης της δύναμης της τεχνητής νοημοσύνης. Είναι ένα σήμα αφύπνισης για να επικεντρωθούμε στην επερχόμενη οικονομική μεταμόρφωση», έγραψε ο ίδιος.

Χάσμα αντιλήψεων

Όμως, η αισιοδοξία για μια μελλοντική «συγκομιδή» παραγωγικότητας δεν μεταφράζεται ακόμα σε αίσθηση ασφάλειας για τους εργαζόμενους. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι στις ΗΠΑ φοβούνται την AI και λίγοι δηλώνουν ενθουσιασμένοι με την τεχνολογία, ακόμα και μεταξύ αυτών που δηλώνουν αισιόδοξοι.

Η ψυχολογία της αγοράς εργασίας δεν έχει αλλάξει. Δημοσκόπηση της Gallup διαπίστωσε ότι έξι στους δέκα Αμερικανούς δεν εμπιστεύονται την τεχνητή νοημοσύνη και οι περισσότεροι συμφωνούν ότι οι κανονισμοί που δίνουν προτεραιότητα στην ασφάλεια και την προστασία της τεχνητής νοημοσύνης είναι ζωτικής σημασίας.

Εν τω μεταξύ, οι επικεφαλής των επιχειρήσεων δεν έχουν ιδέα πόσο αρνητικό έχει γίνει το κλίμα μεταξύ των εργαζομένων. Μια έρευνα του Harvard Business Review διαπίστωσε ότι το 76% των στελεχών αναφέρουν ότι οι εργαζόμενοί τους είναι ενθουσιασμένοι με την υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης, την ώρα που λιγότεροι από τους μισούς (31%) εργαζόμενους συμφωνούν σε αυτό.

Σε αυτή τη μεταβατική φάση, η τεχνητή νοημοσύνη δεν έχει ακόμα αποδείξει ότι μπορεί να μεταφραστεί σε ευρεία ευημερία για τους εργαζόμενους, έχει όμως ήδη διαμορφώσει προσδοκίες και φόβους. Και το ερώτημα που τίθεται είναι ποιοι και πόσοι θα μπορέσουν να προσαρμοστούν έγκαιρα και με τι κόστος.