Στ. Λαμπρινίδης (πρέσβης ΕΕ στον ΟΗΕ): Η διπλωματική ισχύς της Ευρώπης στον ΟΗΕ δεν προέρχεται από τα όπλα

Στ. Λαμπρινίδης (πρέσβης της ΕΕ στον ΟΗΕ) (σημ. της Panhellenic Post  … και πρώην Γενικός Γραμματέας Αποδήμου Ελληνισμού, όταν υπήρχε και όντως λειτουργούσε προς όφελος των Αποδήμων Ελλήνων η Γενική Γραμματεία Αποδήμου Ελληνισμού): “Η διπλωματική ισχύς της Ευρώπης στον ΟΗΕ δεν προέρχεται από τα όπλα, αλλά από την ενότητα και τη χρηματοδοτική συνέπεια”.

Σε εκτενή συνέντευξη στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα Ηνωμένα Έθνη, Σταύρος Λαμπρινίδης, υποστηρίζει ότι η χρηματοδοτική κρίση που αντιμετωπίζει το σύστημα του ΟΗΕ οφείλεται κυρίως σε καθυστερημένες ή απούσες πληρωμές από μεγάλους δωρητές, τη στιγμή που τα κράτη-μέλη της ΕΕ συνεχίζουν να τηρούν τις υποχρεώσεις τους και σχεδόν μονομερώς να στηρίζουν τον Οργανισμό.

Τονίζει ότι ο ρόλος της Ευρώπης στον ΟΗΕ υπερβαίνει τη χρηματοδότηση, δίνοντας έμφαση στην πολιτική στήριξη, τη διπλωματική ηγεσία, την οικοδόμηση συμμαχιών και την υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου εν μέσω των πολέμων στην Ουκρανία και τη Γάζα, των εντάσεων γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και της αυξανόμενης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Για τον κ. Λαμπρινίδη, η πολυμέρεια παραμένει αναντικατάστατη, ακόμη και σε μια εποχή όπου «ο ήχος των όπλων» φαίνεται να κυριαρχεί στην παγκόσμια πολιτική.

Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη του Σ. Λαμπρινίδη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τη Γεωργία Γαραντζιώτη:

Ερ.: Ο ΟΗΕ αντιμετωπίζει χρηματοδοτικό έλλειμμα. Ποιες είναι οι αιτίες; Υπάρχουν ήδη συνέπειες;

Απ.: Ο τακτικός προϋπολογισμός του ΟΗΕ είναι κοντά στα 3,4 δισ. δολάρια και βασίζεται στις υποχρεωτικές εισφορές των κρατών-μελών. Όμως ο ΟΗΕ δαπανά σχεδόν 68 δισ. δολάρια. Η διαφορά καλύπτεται από εθελοντικές συνεισφορές, όπου επίσης η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος.

Η κρίση ρευστότητας οφείλεται ουσιαστικά στο γεγονός ότι δύο μεγάλοι συνεισφέροντες –οι ΗΠΑ και η Κίνα– δεν είναι συνεπείς στις καταβολές τους. Οι ΗΠΑ –που έχουν αναλάβει το 22% του τακτικού προϋπολογισμού του ΟΗΕ– δεν κατέβαλαν τίποτα πέρυσι. Από την πλευρά της, η Κίνα –της οποίας οι υποχρεωτικές εισφορές καλύπτουν το 20% του προϋπολογισμού– πληρώνει επί χρόνια με μεγάλη καθυστέρηση και, αξιοσημείωτα, βάσει των κανόνων του ΟΗΕ, χρήματα που δεν απορροφώνται εντός του δημοσιονομικού κύκλου πρέπει να της επιστρέφονται. Επιπλέον, η Κίνα –η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο– καταβάλλει σχεδόν μηδενικές εθελοντικές εισφορές.

Υπάρχουν σοβαρές βραχυπρόθεσμες συνέπειες, ιδιαίτερα για τις ανθρωπιστικές επιχειρήσεις. Τη στιγμή που οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται –από τη Γάζα και το Σουδάν μέχρι την Αϊτή, τη Μιανμάρ και την Ουκρανία– ο ΟΗΕ απλώς δεν διαθέτει επαρκείς πόρους για να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι εξαρτώνται από τη βοήθεια του ΟΗΕ.

Οι ειρηνευτικές επιχειρήσεις επηρεάζονται επίσης, αν και πιστεύω ότι το μεγαλύτερο πρόβλημά τους δεν είναι οικονομικό αλλά πολιτικό· δηλαδή, ο ΟΗΕ στερείται της πολιτικής βούλησης να εμπλακεί έγκαιρα σε συγκρούσεις στο υψηλότερο επίπεδο, ενώ τα πέντε μόνιμα μέλη του ΣΑ ΟΗΕ συγκρούονται μεταξύ τους. Ως αποτέλεσμα, το Συμβούλιο Ασφαλείας βρίσκεται συχνά σε κατάσταση παράλυσης. Κατά την άποψή μου, είναι πολύ σημαντικότερο να λυθεί η πολιτική πρόκληση της ειρηνευτικής δράσης παρά η χρηματοδοτική.

Ερ.: Ποια είναι η αντίδραση της Ευρώπης στην κρίση ρευστότητας του ΟΗΕ; Σχεδιάζει να αυξήσει τις συνεισφορές της;

Απ.: Η Ευρώπη είναι ο πιο αξιόπιστος και μεγαλύτερος χρηματοδοτικός και πολιτικός υποστηρικτής του ΟΗΕ. Θα συνεχίσουμε να το κάνουμε, όχι μόνο επειδή είναι νομική μας υποχρέωση, αλλά και επειδή είναι προς το συμφέρον μας — ως Ευρωπαίοι βασιζόμαστε στη δύναμη του διεθνούς δικαίου και της συνεργασίας για να ευημερούμε, όχι στα όπλα. Ωστόσο, δεν σχεδιάζουμε να αυξήσουμε τις συνεισφορές μας. Οι Ευρωπαίοι αποτελούμε μόλις το 4% του παγκόσμιου πληθυσμού και το 16% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Παρ’ όλα αυτά καλύπτουμε σχεδόν το 50% της παγκόσμιας αναπτυξιακής βοήθειας, το 22,5% των υποχρεωτικών εισφορών στον ΟΗΕ και το 33% των εθελοντικών. Επομένως, όταν μιλάμε για τον προϋπολογισμό και ζητούμε από άλλους να πράξουν το σωστό, μιλάμε με κύρος.

Ερ.: Έχει οδηγήσει αυτή η οικονομική πίεση σε μεταρρυθμίσεις στο σύστημα του ΟΗΕ;

Απ.: Ναι, και αυτή είναι μία θετική πλευρά μιας δύσκολης κατάστασης. Από ανάγκη, ο ΟΗΕ έχει ξεκινήσει σοβαρές μεταρρυθμίσεις. Είναι ένας πολύ μεγάλος οργανισμός που πρέπει να γίνει πιο αποτελεσματικός και καλύτερα ικανός να παράγει αποτελέσματα επί του πεδίου. Η διαδικασία αυτή έχει ήδη μειώσει σημαντικά το κόστος, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι ενθάρρυνε το σύστημα να επανεξετάσει αναποτελεσματικότητες.

Σκοπός του ΟΗΕ δεν είναι η θεσμική αυτοσυντήρηση· είναι η διασφάλιση ειρήνης και ασφάλειας, ανάπτυξης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων για πραγματικούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο. Η μεταρρύθμιση πρέπει να κρίνεται με βάση το αν βελτιώνει τα αποτελέσματα για αυτούς τους ανθρώπους, και πυξίδα μας είναι να σταματήσουν οι άνθρωποι να καταστρέφονται από τον πόλεμο, να έχουν οικονομική ανάπτυξη, καλύτερη ζωή και εκπαίδευση για τα παιδιά τους και ανθρώπινα δικαιώματα που επιτρέπουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια να ανθίζει.

Ο ΟΗΕ είναι το κοινό μας σπίτι. Είναι, ό,τι κι αν λέγεται, ο μοναδικός θεσμός των τελευταίων 80 ετών που έχει σώσει ανθρώπους από ορισμένες από τις χειρότερες συμφορές. Είναι το σημαντικότερο σπίτι που θα μπορούσε κανείς να χτίσει. Αυτή είναι η στιγμή λογοδοσίας για τον ΟΗΕ. Σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς, όπου κάποιοι προσπαθούν να αντικαταστήσουν το δίκαιο με την ωμή ισχύ, η ΕΕ θα χτίζει συμμαχίες με άλλους ώστε κάθε χώρα να λογοδοτεί για τη διατήρηση αυτού του σπιτιού ισχυρού.

Ερ.: Οι διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία συνεχίζονται. Με αφορμή την 4η επέτειο της ρωσικής επίθεσης, υπάρχει «κόπωση για την Ουκρανία» στον ΟΗΕ;

Απ.: Όχι. Αντίθετα, υπάρχει διαρκής στήριξη προς την Ουκρανία, όπως δείχνουν καθαρά τα πρότυπα ψηφοφορίας στη Γενική Συνέλευση. Δεν είναι τόσο υψηλή όσο στην αρχή του πολέμου στην πρώτη απόφαση του ΟΗΕ, αλλά το επίπεδο στήριξης παραμένει ισχυρό και συνεπές. Ένα παράδειγμα είναι το ψήφισμα για τα απαχθέντα παιδιά από την Ουκρανία, που ανέδειξε την ανθρώπινη διάσταση της σύγκρουσης και ενίσχυσε τον Γενικό Γραμματέα στις προσπάθειες επιστροφής τους. Άνθρωποι σκοτώνονται καθημερινά στην Ουκρανία. Παιδιά απάγονται. Και το διεθνές δίκαιο παραβιάζεται ανοιχτά από τον παράνομο πόλεμο επιθετικότητας της Ρωσίας.

Οι Ευρωπαίοι βοηθήσαμε να διαμορφωθεί και να στηριχθεί το διαπραγματευτικό πλαίσιο στο οποίο εμπλέκονται οι ΗΠΑ, ώστε οι προτάσεις να μπορούν τελικά να οδηγήσουν σε μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη στην Ουκρανία. Μέσω μαζικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας και εξίσου ισχυρής στήριξης προς την Ουκρανία, διασφαλίσαμε μια αποδυναμωμένη Ρωσία και μια ισχυρότερη Ουκρανία στις διαπραγματεύσεις αυτές. Κάποιοι έλεγαν ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες “έμοιαζαν με μαθητές” στο Οβάλ Γραφείο. Ωστόσο, το αμερικανικό σχέδιο άλλαξε δραματικά μετά από αυτές τις συναντήσεις προς την κατεύθυνση μιας ενδεχομένως δίκαιης ειρήνης και όχι μιας συνθηκολόγησης με τη Ρωσία. Επομένως, παρακαλώ κρίνετε την Ευρώπη από τις πράξεις της, όχι από τα ρητορικά “πυροτεχνήματα” — δεν είμαστε ιδιαίτερα καλοί σε αυτά. Αντίθετα, ασκούμε σημαντική οικονομική και διπλωματική ισχύ όταν είμαστε ενωμένοι. Αυτή είναι η πραγματική μας δύναμη.

Ερ.: Είστε αισιόδοξος για εκεχειρία ή ειρηνευτική διαδικασία;

Απ.: Είμαι ρεαλιστής. Η ειρήνη θα έρθει όταν η Ρωσία αισθανθεί διαρκή πίεση από όλες τις πλευρές ώστε να τερματίσει τον πόλεμο και να συμβιβαστεί. Η ίδια η Ουκρανία δηλώνει εδώ και έναν χρόνο ότι είναι έτοιμη για άμεση και άνευ όρων κατάπαυση του πυρός, κάτι που προφανώς θα μπορούσε να σημαίνει ότι κάποια εδάφη παραμένουν υπό ρωσική κατοχή, τουλάχιστον για κάποιο διάστημα — ένα τεράστιο δείγμα καλής θέλησης από την πλευρά της Ουκρανίας. Η Ρωσία, αντίθετα, έχει εντείνει τους βίαιους βομβαρδισμούς αμάχων και ενεργειακών υποδομών μέσα στον χειμώνα. Άρα, η πίεση προς τη Ρωσία, όχι προς την Ουκρανία, είναι το κλειδί για όλες τις χώρες, όχι μόνο για τους Ευρωπαίους. Ούτε η Ουκρανία ούτε η ΕΕ αναγνωρίζουν την κατοχή και αναμένουμε η διεθνής κοινότητα να πράξει το ίδιο. Η αρχή παραμένει ότι οποιαδήποτε λύση πρέπει να είναι σύμφωνη με τον Χάρτη του ΟΗΕ και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων των αρχών της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας.

ΕΡ.: Για την Παλαιστίνη, η εκεχειρία και η ιδέα ενός “Συμβουλίου Ειρήνης” έχουν δημιουργήσει προσδοκίες αλλά και ανησυχίες. Ποια είναι η προσέγγιση της ΕΕ;

Απ.: Η θέση μας είναι σταθερή. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς πρέπει να καταδικαστούν και η οργάνωση δεν πρέπει να έχει ρόλο στη μελλοντική διακυβέρνηση της Γάζας. Και το Ισραήλ πρέπει να σταματήσει τη δυσανάλογη απάντησή του στην επίθεση της Χαμάς, που οδήγησε σε ανθρωπιστική καταστροφή πρωτοφανών διαστάσεων στη Γάζα. Η ανθρωπιστική βοήθεια πρέπει να ρέει αποτελεσματικά και οι άμαχοι να προστατεύονται. Οι ισραηλινοί εποικισμοί που υπονομεύουν τη λύση των δύο κρατών είναι παράνομοι και πρέπει επίσης να σταματήσουν. Μπορεί κανείς να καταδικάζει τη Χαμάς και ταυτόχρονα παράνομες ενέργειες του Ισραήλ. Οι Ευρωπαίοι είμαστε οι μόνοι που το κάνουμε σταθερά και τα δύο.

Το Συμβούλιο Ειρήνης –στη σημερινή του μορφή– υπερβαίνει όσα προέβλεπε το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Εγκρίθηκε από τον ΟΗΕ μόνο για τη Γάζα και προσβλέπουμε στη στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ και άλλους. Όσον αφορά τις δικές μας συνεισφορές σε αυτό το ειρηνευτικό σχέδιο, είμαστε και παραμένουμε ο πιο συνεπής υποστηρικτής της ειρήνης στη Μέση Ανατολή και της λύσης των δύο κρατών. Η Ευρώπη είναι ο μεγαλύτερος πάροχος ανθρωπιστικής βοήθειας προς τους Παλαιστινίους και βασικός υποστηρικτής της ενίσχυσης και μεταρρύθμισης της Παλαιστινιακής Αρχής. Η λύση των δύο κρατών παραμένει η μόνη βιώσιμη οδός. Αυτό απαιτεί λειτουργικούς θεσμούς, σεβασμό του διεθνούς δικαίου από όλες τις πλευρές και ανοικοδόμηση της Γάζας για τους Παλαιστινίους.

ΕΡ.: Μετά την πρόσφατη συνεδρίαση του ΣΑ ΟΗΕ, ποια είναι η αντίληψη της ΕΕ για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τις περιφερειακές του δραστηριότητες;

Απ.: Το Ιράν παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα των πολιτών του εδώ και πολύ καιρό. Η Ευρώπη έχει επιβάλει κυρώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Ιράν, ακόμη και μετά την άρση των πυρηνικών κυρώσεων κατόπιν της συμφωνίας. Επίσης, μόλις χαρακτηρίσαμε –και αυτό ήταν μια σημαντική κίνηση από πλευράς μας– τους Ιρανούς Φρουρούς της Επανάστασης ως τρομοκρατική οργάνωση, λόγω του ρόλου τους στην καταστολή και όχι μόνο. Αυτό που θέλουμε είναι η κυβέρνηση να σταματήσει να καταπιέζει τον λαό της και να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα που θα μπορούσαν να απειλήσουν την παγκόσμια ασφάλεια.

Στο πυρηνικό ζήτημα, το JCPOA έδειξε ότι –σε αντίθεση με σήμερα– οι διαπραγματεύσεις μπορούν να λειτουργήσουν όταν οι μεγάλες δυνάμεις συνεργάζονται. Επιτεύχθηκε όταν η Ευρώπη, οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία ενώθηκαν και είπαν στο Ιράν “ως εδώ”. Δεν υπήρχε τότε περιθώριο για ελιγμούς. Γι’ αυτό και ήταν αποτελεσματικό. Ήταν ένα παράδειγμα όπου οι κυρώσεις αποδείχθηκαν ιδιαίτερα αποτελεσματικές απέναντι σε μία από τις πιο υπαρξιακές απειλές του κόσμου. Περιόρισαν ουσιαστικά τους πυρηνικούς κινδύνους για χρόνια, όπως πιστοποιούσε επανειλημμένα ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας πριν οι ΗΠΑ αποχωρήσουν από τη συμφωνία και το Ιράν αρχίσει να την παραβιάζει σοβαρά.

Εμείς, ως Ευρωπαίοι, θα επικεντρωθούμε στη στήριξη κάθε προσπάθειας επαναφοράς του Ιράν σε διαπραγματευτική λύση. Θα το κάνουμε στον ρόλο μας ως θεματοφυλάκων και συντονιστών του JCPOA. Ακόμη και τώρα, μετά την επαναφορά των κυρώσεων, υπάρχει ρητή αναγνώριση του ρόλου της Ύπατης Εκπροσώπου της ΕΕ στη διαδικασία. Επομένως, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι πιθανές διαπραγματεύσεις με το Ιράν θα έχουν ένα πλαίσιο αποδεκτό από όλους, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης, ώστε κάποια στιγμή να καταστεί δυνατή η άρση των κυρώσεων.

Ερ.: Πρόσφατα υπήρξε συζήτηση για τη Γροιλανδία και ευρύτερες γεωπολιτικές εντάσεις. Πώς βλέπει η Ευρώπη αυτές τις εξελίξεις;

Απ.: Μπορώ να σας αποκαλύψω ότι πολλές χώρες ήρθαν σε εμένα στη Νέα Υόρκη και μου μετέφεραν πόσο εντυπωσιασμένες και ενθαρρυμένες αισθάνθηκαν από τη σταθερή –αλλά συγκρατημένη– ευρωπαϊκή στάση, βασισμένη στον Χάρτη του ΟΗΕ. Χωρίς φωνές, χωρίς απειλές, χωρίς κομπασμούς. Απλώς ξεκαθαρίζοντας ότι η αμφισβήτηση της κυριαρχίας της Γροιλανδίας και της Δανίας ήταν απαράδεκτη και ότι η Ευρώπη θα αναγκαζόταν να αντιδράσει με σημαντικά οικονομικά αντίμετρα σε περίπτωση παράνομης παρέμβασης ή οικονομικών αντιποίνων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έθεσε σε αναμονή τη συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για το εμπόριο και οι αμερικανικές αγορές αντέδρασαν όταν θεώρησαν ότι αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μεγαλύτερη οικονομική σύγκρουση. Ως αποτέλεσμα, είδαμε την ευπρόσδεκτη αποκλιμάκωση στο Νταβός.

Ανησυχώ για κάθε αντίληψη που θα μπορούσε να οδηγήσει τον κόσμο πίσω σε μια κατάσταση “αυλών” και “σφαιρών επιρροής”, όπου Ρωσία, Κίνα, Ευρώπη ή ΗΠΑ θα είχαν το δικαίωμα να κάνουν ό,τι θέλουν αγνοώντας το διεθνές δίκαιο. Ειλικρινά, από αυτό βγήκαμε πριν από 80 χρόνια. Κάποιοι μπορεί να πιστεύουν ότι αυτή ήταν μια πιο “φυσική” κατάσταση του κόσμου από εκείνη που χτίσαμε με τόσο κόπο. Αλλά αυτό δείχνει κοντή μνήμη. Οι Ευρωπαίοι θα συνεχίσουμε να κάνουμε τα πάντα για να μην υπάρξει επιστροφή σε εκείνους τους σκοτεινούς καιρούς.

Ερ.: Πώς βλέπετε τον ρόλο της Ευρώπης στον ΟΗΕ στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον;

Απ.: Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις στον κόσμο. Η ευθύνη μας στον ΟΗΕ, ιδιαίτερα σε αυτούς τους καιρούς, είναι να οικοδομούμε συμμαχίες με χώρες που πιστεύουν στην ειρήνη, την ευημερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα μέσω πολυμερούς συνεργασίας. Συνεργαζόμαστε στενά με αφρικανικά κράτη, μικρά νησιωτικά έθνη, αναπτυσσόμενες χώρες και άλλους που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το σύστημα του ΟΗΕ. Για παράδειγμα, πρόσφατα όλοι οι πρέσβεις της ΕΕ και της Αφρικής στη Νέα Υόρκη συναντήθηκαν για να συζητήσουν την κατάσταση του κόσμου και νέους τρόπους στήριξης του ΟΗΕ. Μαζί πλησιάζουμε το 40% των μελών του ΟΗΕ. Δεν συμφωνούμε σε όλα. Υπάρχει όμως μεγάλη διάθεση για διάλογο και για οικοδόμηση γεφυρών στις οποίες μπορούν να περπατήσουν και άλλοι, από την οικοδόμηση ειρήνης έως τη διασφάλιση ανάπτυξης και ανθρώπινης αξιοπρέπειας για όλους. Πρόκειται για μια προσπάθεια της ΕΕ που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη εδώ και μερικά χρόνια και εντείνεται. Και πάλι, χωρίς “πυροτεχνήματα”, αλλά με τη σκληρή και ήσυχη δουλειά που απαιτείται για να χτιστεί, ελπίζουμε, εμπιστοσύνη και διαρκείς συνεργασίες.

ΑΠΕ
Πηγή φωτογραφίας ΑΠΕ/ΜΠΕ