Η επέμβαση στο Ιράν και η νομιμότητα που δεν προκύπτει: Τι προβλέπει το διεθνές δίκαιο και τι πραγματικά συμβαίνει

Η εικόνα από τα διεθνή ΜΜΕ είναι σαφής: οι επιχειρήσεις «Epic Fury» και «Lion’s Roar» δεν στηρίζονται σε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η έναρξη της συνδυασμένης πολεμικής επιχείρησης ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν άνοιξε ξανά το πιο κρίσιμο ερώτημα της διεθνούς τάξης: μπορεί μια τέτοια στρατιωτική επέμβαση να θεωρηθεί νόμιμη; Με δεδομένες τις μεγάλες απώλειες αμάχων, τα χτυπήματα σε αστικές περιοχές και τη ρητορική περί «ανατροπής του καθεστώτος των Μουλάδων», το διεθνές δίκαιο επανέρχεται στο προσκήνιο όχι ως θεωρητική συζήτηση, αλλά ως ο σκληρός άξονας πάνω στον οποίο κρίνεται μια πολεμική πράξη.

Η εικόνα από τα διεθνή ΜΜΕ είναι σαφής: οι επιχειρήσεις «Epic Fury» και «Lion’s Roar» δεν στηρίζονται σε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, ενώ η επίκληση «αυτοάμυνας» δείχνει να μην καλύπτει το εύρος και την ένταση των επιθέσεων. Την ίδια στιγμή, κράτη–μέλη του ΟΗΕ κάνουν λόγο για «απρόκλητη πράξη επιθετικότητας» και ζητούν έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η απαγόρευση χρήσης βίας: O θεμέλιος λίθος του διεθνούς δικαίου

Το Άρθρο 2(4) του Χάρτη του ΟΗΕ προβλέπει ρητά ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να χρησιμοποιεί ένοπλη βία εναντίον άλλου κράτους, εκτός από δύο εξαιρέσεις:

Εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας
Αυτοάμυνα κατά «ένοπλης επίθεσης» (Άρθρο 51)

Στην περίπτωση του Ιράν, δεν υπάρχει ούτε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας ούτε επιβεβαιωμένη άμεση, μεγάλης κλίμακας «ένοπλη επίθεση» από το ιρανικό κράτος κατά των ΗΠΑ, που να ενεργοποιεί δικαίωμα αυτοάμυνας τέτοιου εύρους.

Η επίκληση “αυτοάμυνας” και τα όριά της

Η Ουάσιγκτον μιλά για «απειλή από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα». Ωστόσο, σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο, η αυτοάμυνα επιτρέπεται μόνο όταν η επίθεση είναι άμεση και επικείμενη.

Από τις διαθέσιμες πληροφορίες:

Δεν υπάρχει ιρανικό πλήγμα εναντίον εδάφους των ΗΠΑ.
Οι ενέργειες ιρανικών οργανώσεων ή συμμάχων σε άλλες περιοχές δεν καθιστούν νόμιμο ένα γενικευμένο πλήγμα κατά αυτής καθαυτής της ιρανικής επικράτειας.
Η κλίμακα των χτυπημάτων —συμπεριλαμβανομένου εκείνου που έπληξε σχολείο στο Μιναμπ με δεκάδες νεκρά παιδιά— υπερβαίνει εμφανώς την αρχή της αναλογικότητας που απαιτείται σε κάθε πράξη αυτοάμυνας.

Με αυτά τα δεδομένα, η επίκληση αυτοάμυνας δεν καλύπτει νομικά τη συνολική επιχείρηση.

Καθεστωτική αλλαγή: Όταν η στρατιωτική ρητορική γίνεται νομική παγίδα

Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε ανοιχτά για «ευκαιρία των Ιρανών να ανατρέψουν το καθεστώς». Η επίσημη αυτή διατύπωση δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: προβάλλεται ως στόχος μια αλλαγή κυβέρνησης μέσω στρατιωτικής πίεσης.

Το διεθνές δίκαιο είναι αδιαπραγμάτευτο σε αυτό το σημείο:

Απαγορεύεται κάθε βίαιη επέμβαση στις εσωτερικές πολιτικές υποθέσεις άλλου κράτους.
Απαγορεύεται η χρήση βίας με στόχο καθεστωτική αλλαγή.
Ακόμη και η υποστήριξη ένοπλων ομάδων θεωρείται παράνομη· πόσο μάλλον η απευθείας στρατιωτική εισβολή.

Η αποστολή βομβαρδισμών στο όνομα μιας επιθυμητής πολιτικής αλλαγής συνιστά ευθεία παραβίαση της αρχής της κυριαρχικής ισότητας των κρατών.

Η πολεμική επέμβαση ΗΠΑ- Ισραήλ: Μια πράξη χωρίς νομική κάλυψη

Με βάση το ισχύον διεθνές δίκαιο:

δεν υπάρχει εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας,
δεν υπάρχει άμεση «ένοπλη επίθεση» που να επιτρέπει τέτοιας κλίμακας αυτοάμυνα,
δεν υπάρχει αναλογικότητα και αναγκαιότητα,
υπάρχει ρητορική καθεστωτικής αλλαγής,
υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις παραβίασης της αρχής προστασίας αμάχων.

Από νομική άποψη, η επέμβαση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί νόμιμη. Αντίθετα, προσιδιάζει στον ορισμό της «ένοπλης επιθετικότητας» όπως περιγράφεται στη Διακήρυξη του ΟΗΕ του 1974.

Ένα ιστορικό μάθημα που δεν έγινε μάθημα

Η διεθνής κοινότητα έχει ήδη ζήσει το προηγούμενο του Ιράκ το 2003: ένας πόλεμος που ξεκίνησε χωρίς ξεκάθαρη νομιμότητα και οδήγησε σε αστάθεια για δεκαετίες. Σήμερα, στο Ιράν, φαίνεται ότι το μάθημα δεν έγινε ποτέ μάθημα.

Η νέα επέμβαση: