«Η AI στην πρώτη γραμμή»: Ο πόλεμος στο Ιράν δείχνει πώς η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τα δεδομένα

 Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν έχει χαρακτηριστεί ως «ο πρώτος πόλεμος της AI».

Ωστόσο, οι πρόσφατες εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν, στην πραγματικότητα, το τελευταίο κεφάλαιο μιας μακράς ιστορίας τεχνολογικών εξελίξεων που δίνουν προτεραιότητα στην ταχύτητα της στρατιωτικής «αλυσίδας εξόντωσης».

«Εξήντα δευτερόλεπτα – τόσο χρειάστηκε», ισχυρίστηκε ένας πρώην πράκτορας της ισραηλινής Μοσάντ για τις επιθέσεις που σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στις 28 Φεβρουαρίου 2026, την πρώτη ημέρα του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν.

Η ταχύτητα και η κλίμακα του πολέμου έχουν ενισχυθεί σημαντικά από τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

Ωστόσο, αυτή η ανάγκη για ταχύτητα ενέχει σοβαρούς κινδύνους, όπως γράφουν οι Craig Jones, λέκτορας Πολιτικής Γεωγραφίας και Helen M. Kinsella, καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών, σε άρθρο τους στο The Conversation.

Η εποχή των δεδομένων

Οι σύγχρονες στρατιωτικές επιχειρήσεις παράγουν και βασίζονται σε έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών.

Αυτές περιλαμβάνουν υποκλαπείσες τηλεφωνικές κλήσεις και μηνύματα κειμένου, τη μαζική παρακολούθηση του διαδικτύου (γνωστή ως «πληροφορίες σημάτων»), καθώς και δορυφορικές εικόνες και βίντεο από drones.

Μπορούμε να σκεφτούμε όλες αυτές τις πληροφορίες ως δεδομένα – και το πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν πάρα πολλά.

Ήδη από το 2010, η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ ανησυχούσε ότι «κολυμπάει σε αισθητήρες και πνίγεται στα δεδομένα».

Υπάρχουν πάρα πολλές ώρες βιντεοσκοπημένου υλικού και πάρα πολλοί αναλυτές που εξετάζουν χειροκίνητα αυτές τις πληροφορίες.

Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να επιταχύνουν δραματικά την ανάλυση των στρατιωτικών πληροφοριών. Ο Μπραντ Κούπερ, επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CentCom), επιβεβαίωσε πρόσφατα τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στον πόλεμο κατά του Ιράν, λέγοντας:

Αυτά τα συστήματα μας βοηθούν να διαχωρίζουμε τεράστιες ποσότητες δεδομένων σε δευτερόλεπτα, ώστε οι ηγέτες μας να μπορούν να ξεπεράσουν τον θόρυβο και να λαμβάνουν πιο έξυπνες αποφάσεις πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να αντιδράσει ο εχθρός… Τα προηγμένα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να μετατρέψουν διαδικασίες που παλαιότερα διαρκούσαν ώρες και μερικές φορές ακόμη και ημέρες σε δευτερόλεπτα.

Το 2024, μια έρευνα του Πανεπιστημίου Georgetown διαπίστωσε ότι το 18ο Σώμα Αερομεταφερόμενων Δυνάμεων του Στρατού των ΗΠΑ είχε χρησιμοποιήσει τεχνητή νοημοσύνη για να βοηθήσει στην επεξεργασία πληροφοριών – μειώνοντας μια ομάδα 2.000 ατόμων σε μόλις 20.

Η γοητεία της ταχύτητας

Κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο εναέριος χειρισμός στρατιωτικών στόχων πορούσε να διαρκέσει εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.

Ωστόσο, κατά τις επόμενες δεκαετίες, ο αμερικανικός στρατός ξεκίνησε αυτό που ονόμασε «συμπίεση της αλυσίδας εξόντωσης» – συντομεύοντας το χρόνο μεταξύ της αναγνώρισης ενός στόχου και της χρήσης βίας εναντίον του.

Κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου του Κόλπου το 1991, ο ηγέτης του Ιράκ Σαντάμ Χουσεΐν χρησιμοποίησε κινητούς εκτοξευτές πυραύλων που περιπλανιόνταν στην έρημο εκτοξεύοντας πυραύλους Scud.

Μέχρι τη στιγμή που το ραντάρ των ΗΠΑ εντόπιζε τη θέση τους, ο εκτοξευτής μπορούσε να βρίσκεται χιλιόμετρα μακριά. Αυτή η τακτική «πυροβόλησε και φύγε» απαιτούσε νέα τεχνολογία για την παρακολούθηση αυτών των κινητών στόχων.

Οι κινητοί εκτοξευτές πυραύλων Scud αποδείχθηκαν μια νέα πρόκληση για τον αμερικανικό στρατό κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου του Κόλπου.

Μια σημαντική ανακάλυψη ήρθε λίγο μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου με τη μορφή ενός οπλισμένου drone Predator.

Τον Νοέμβριο του 2002, η CIA στοχεύσε και σκότωσε τον ηγέτη της Αλ Κάιντα στην Υεμένη, Kάετ Σαλίμ Σινάν αλ-Χαρίθι.

Αυτό σηματοδότησε μια νέα εποχή πολέμου, στην οποία drones που πιλοτάρονταν από στρατιωτικές βάσεις στις ΗΠΑ πετούσαν εξ αποστάσεως πάνω από τους ουρανούς της Υεμένης, της Σομαλίας, του Πακιστάν, του Ιράκ, του Αφγανιστάν και αλλού.

Οι ισχυρές κάμερες των drones μπορούσαν να τραβήξουν βίντεο υψηλής ανάλυσης και να το μεταδώσουν πίσω στις ΗΠΑ μέσω δορυφόρου σε λίγα δευτερόλεπτα, επιτρέποντας στους χειριστές των drones να παρακολουθούν κινούμενους στόχους. Το ίδιο drone που παρακολουθούσε τον στόχο μπορούσε να εκτοξεύσει πυραύλους για να σκοτώσει ή να καταστρέψει τον στόχο.

Με τη μεγαλύτερη ταχύτητα έρχεται και μεγαλύτερος κίνδυνος

Πριν από δύο δεκαετίες, ήταν εύκολο να απορρίψει κανείς ως υπερβολή την ιδέα ότι η επερχόμενη εποχή του κυβερνοπολέμου θα μπορούσε να φέρει «βομβαρδισμούς με την ταχύτητα της σκέψης», μια φράση που επινόησε ο Αμερικανός ιστορικός Νικ Κούλαθερ το 2003. Ωστόσο, με την έλευση του πολέμου με τεχνητή νοημοσύνη, το αδιανόητο έχει γίνει σχεδόν παρωχημένο.

Μέρος της ώθησης για τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης είναι η αίσθηση ότι η ανθρώπινη σκέψη δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τις ταχύτητες επεξεργασίας που επιτρέπουν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Η στρατηγική τεχνητής νοημοσύνης του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ αναφέρει: «Η στρατιωτική τεχνητή νοημοσύνη θα είναι ένας αγώνας ταχύτητας στο άμεσο μέλλον, και ως εκ τούτου η ταχύτητα κερδίζει… Πρέπει να αποδεχτούμε ότι οι κίνδυνοι του να μην κινηθούμε αρκετά γρήγορα υπερτερούν των κινδύνων μιας ατελούς ευθυγράμμισης.»

Ενώ οι ακριβείς χρήσεις της τεχνητής νοημοσύνης από τον αμερικανικό και άλλους στρατούς καλύπτονται από μυστικότητα, έχουν δημοσιοποιηθεί πληροφορίες που υπογραμμίζουν τους κινδύνους της χρήσης της σε άμαχους πληθυσμούς.

Στη Γάζα, σύμφωνα με πηγές των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών, τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης Lavender και Gospel έχουν προγραμματιστεί να δέχονται έως και 100 θύματα μεταξύ του άμαχου πληθυσμού (και περιστασιακά ακόμη περισσότερα) για μια επίθεση εναντίον ενός μόνο ύποπτου μαχητή της Χαμάς.

Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 75.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί εκεί από τις 7 Οκτωβρίου 2023.

Τον Φεβρουάριο του 2024, μια αεροπορική επιδρομή των ΗΠΑ σκότωσε έναν 20χρονο φοιτητή. Τότε, ένας ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ παραδέχτηκε ότι οι επιδρομές είχαν χρησιμοποιήσει στόχευση με τεχνητή νοημοσύνη – αν και, προκαλώντας σύγχυση, ο αμερικανικός στρατός λέει τώρα ότι «δεν έχει τρόπο να γνωρίζει» αν χρησιμοποίησε τεχνητή νοημοσύνη σε συγκεκριμένες αεροπορικές επιδρομές.

Θάνατοι αμάχων, χωρίς λογοδοσία

Ο κίνδυνος είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη (AI) θα μπορούσε να μειώσει το όριο ή το κόστος της κήρυξης πολέμου, καθώς οι άνθρωποι διαδραματίζουν έναν όλο και πιο παθητικό ρόλο στην εξέταση και την έγκριση του έργου της τεχνητής νοημοσύνης.

Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις στρατιωτικές αλυσίδες εξόντωσης συμπίπτει με άλλες ανησυχητικές εξελίξεις. Μετά από χρόνια αδράνειας, ο αμερικανικός στρατός αφιέρωσε πάνω από μια δεκαετία στην ανάπτυξη μιας υποδομής για την αποφυγή απωλειών αμάχων στον πόλεμο, αλλά αυτή έχει σχεδόν πλήρως καταργηθεί υπό την κυβέρνηση Τραμπ.

Οι δικηγόροι που παρέχουν συμβουλές στο στρατό σχετικά με τις επιχειρήσεις στόχευσης, συμπεριλαμβανομένης της συμμόρφωσης με το διεθνές δίκαιο και τους κανόνες εμπλοκής, έχουν παραγκωνιστεί και απολυθεί.

Εν τω μεταξύ, από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, περισσότεροι από 1.200 άμαχοι έχουν σκοτωθεί, σύμφωνα με το ιρανικό Υπουργείο Υγείας. Στις 28 Φεβρουαρίου, ο αμερικανικός στρατός χτύπησε ένα δημοτικό σχολείο στο νότιο Ιράν, σκοτώνοντας τουλάχιστον 175 άτομα, τα περισσότερα από τα οποία ήταν παιδιά.

Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, έχει δηλώσει ξεκάθαρα ότι ο στόχος του στρατού στο Ιράν είναι «μέγιστη θνησιμότητα, όχι χλιαρή νομιμότητα. Βίαιο αποτέλεσμα, όχι πολιτικά ορθό».

Με μια τέτοια στάση, και δίνοντας προτεραιότητα στην ταχύτητα έναντι της συλλογιστικής, οι απώλειες αμάχων γίνονται αναπόφευκτες, και η λογοδοσία όλο και πιο αόριστη.