Στενά του Ορμούζ: Το Ιράν θα ήθελε να κερδίζει 1 εκατ. δολάρια για κάθε πλοίο

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε χθες βράδυ ότι το Ιράν συμφώνησε σε κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων και θα ανοίξει ξανά τα Στενά , ενώ ένα ειρηνευτικό σχέδιο δέκα σημείων εξετάζεται και από τις δύο πλευρές. Οι ακριβείς όροι της συμφωνίας δεν έχουν αποκαλυφθεί. Ο Τραμπ δήλωσε στο Sky News σήμερα το πρωί: «Είναι πολύ καλά σημεία – και τα περισσότερα από αυτά τα έχουμε διαπραγματευτεί πλήρως. Αν δεν είναι καλά, θα επανέλθουμε πολύ εύκολα σε αυτά».

Nωρίτερα ωστόσο περιφερειακός αξιωματούχος δήλωσε στο Associated Press ότι το Ιράν θέλει να χρεώσει διόδια έως και 1 εκατομμύριο δολάρια για τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά κατά τη διάρκεια της περιόδου των δύο εβδομάδων. Το Ορμούζ, μια λωρίδα νερού πλάτους μόλις 34 χιλιομέτρων μεταξύ Ιράν και Ομάν, παρέχει δίοδο από τον Κόλπο στον Ινδικό Ωκεανό και αποτελεί την κύρια οδό για περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και άλλων ζωτικών αγαθών, συμπεριλαμβανομένων των λιπασμάτων.

Το σχέδιο των δέκα σημείων αναφέρει επίσης ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να αποδεχτούν τον συνεχιζόμενο έλεγχο της Τεχεράνης επί του Πορθμού, να αναγνωρίσουν το δικαίωμά της στον εμπλουτισμό ουρανίου, να άρουν όλες τις κυρώσεις, να καταβάλουν αποζημιώσεις και να αποσύρουν όλα τα στρατεύματα από την περιοχή.

Το Ιράν θα χρησιμοποιούσε στη συνέχεια τα χρήματα που θα συγκέντρωνε για την ανοικοδόμηση μετά τη σύγκρουση. Ο Τραμπ περιέγραψε τη συμφωνία ως «πλήρη και ολοκληρωτική νίκη». Και σε μια μεταγενέστερη ανάρτηση στο Truth Social λίγο μετά τα μεσάνυχτα, είπε ότι οι ΗΠΑ θα «βοηθήσουν με την αύξηση της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ», προσθέτοντας: «Θα βγουν πολλά χρήματα».

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι εάν σταματήσουν οι επιθέσεις εναντίον του Ιράν, θα σταματήσουν και οι ιρανικές επιχειρήσεις. Ο στρατός της χώρας θα συντονίσει την ασφαλή διέλευση μέσω του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας, πρόσθεσε σε ανάρτηση στο X.

Διαπραγματεύσεις 2 εβδομάδων για μόνιμη λύση

Οι ΗΠΑ και το Ιράν θα εμπλακούν τώρα σε διαπραγματεύσεις τις επόμενες δύο εβδομάδες, κερδίζοντας χρόνο για να προσπαθήσουν να καταλήξουν σε μόνιμη λύση. Είναι απίθανο να είναι ομαλή η πορεία, αλλά στις συναλλαγές μετά το κλείσιμο του χρηματιστηρίου, η τιμή τουπετρελαίου έπεσε κάτω από το όριο των 100 δολαρίων το βαρέλι για πρώτη φορά εδώ και μέρες, και τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης των αμερικανικών μετοχών εκτοξεύτηκαν.

Μετά την επιβεβαίωση της συμφωνίας, ο πρόεδρος των ΗΠΑ χαιρέτισε την κατάσταση ως «μια μεγάλη μέρα για την παγκόσμια ειρήνη» αφού συμφώνησε να σταματήσει τις επιθέσεις. Το Ιράν «έχει βαρεθεί» τη σύγκρουση, δήλωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ στο Truth Social, και τώρα θα υπάρξουν «πολλές θετικές δράσεις».

Το Ιράν αποδέχτηκε τη συμφωνία που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, μετά από μια κινεζική παρέμβαση της τελευταίας στιγμής που ώθησε την Τεχεράνη να επιδείξει ευελιξία όσον αφορά τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου, δήλωσαν τρεις Ιρανοί αξιωματούχοι στους New York Times .

Ωστόσο, η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός έχει επίσης δεχτεί έντονη κριτική, με τον Αμερικανό βουλευτή Μάξγουελ Φροστ να δηλώνει για τη συμφωνία: «Μια κατάπαυση του πυρός της τελευταίας στιγμής δεν σβήνει τις απερίσκεπτες αποφάσεις του προέδρου Τραμπ που μας έφεραν εδώ». Ο Βίκτορ ΛαΓκρουν, πρώην αναλυτής πληροφοριών του στρατού των ΗΠΑ και ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας, επανέλαβε αυτές τις ανησυχίες, λέγοντας στο theGrio ότι οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς σχετικά με το σχέδιο 10 σημείων του Ιράν και «τι πέτυχαν οι ΗΠΑ σε αυτή τη συμφωνία».

Μπορεί το Ιράν να επιβάλλει διόδια παρά τις αντιδράσεις;

Δεδομένου ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ έχουν ήδη περάσει εβδομάδες χτυπώντας το Ιράν, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε τι θα μπορούσε να κάνει η διεθνής κοινότητα για να το αναγκάσει να επιτρέψει την ελεύθερη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ. Οποιαδήποτε στρατιωτική προσπάθεια να διατηρηθεί ανοιχτό το Ορμούζ πιθανότατα θα συνεπάγεται μια σημαντική παρατεταμένη χερσαία επιχείρηση κατά μήκος μιας ορεινής ακτής εναντίον καλά εδραιωμένων ιρανικών δυνάμεων που είναι ικανές να στοχεύσουν πλοία από μακριά στην ενδοχώρα.

Η Κίνα, μια παγκόσμια δύναμη που εξακολουθεί να έχει ισχυρούς δεσμούς με το Ιράν και είναι ο μεγαλύτερος εισαγωγέας ενέργειας που μεταφέρεται μέσω του Πορθμού, θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερη επιρροή από άλλες χώρες.

Τι λέει το διεθνές δίκαιο;

Η ναυτική σύμβαση της UNCLOS που διέπει το διεθνές δίκαιο της θάλασσας ορίζει ότι τα κράτη που συνορεύουν με τα Στενά δεν μπορούν να απαιτούν πληρωμή απλώς για άδεια διέλευσης. Ωστόσο, μπορούν να επιβάλουν περιορισμένα τέλη σε πλοία για συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως πλοήγηση, ρυμούλκηση ή λιμενικές υπηρεσίες, αν και αυτά ενδέχεται να μην επιβάλλονται βαρύτερα σε πλοία από συγκεκριμένες χώρες.

Υπάρχουν ήδη τέλη σε διεθνείς πλωτές οδόύς;

Τα κανάλια, τα οποία έχουν σκαφτεί αντί να δημιουργηθούν φυσικά, αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τα Στενά. Η Αίγυπτος και ο Παναμάς χρεώνουν τέλη για τη διέλευση από τη Διώρυγα του Σουέζ και τη Διώρυγα του Παναμά. Τα τουρκικά Στενά – ο Βόσπορος, η Θάλασσα του Μαρμαρά και τα Δαρδανέλλια μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου – διέπονται από τη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936, η οποία εγγυάται την ελεύθερη διέλευση εμπορικών πλοίων σε καιρό ειρήνης. Η εν λόγω σύμβαση επιτρέπει στην Τουρκία να επιβάλλει τυποποιημένα τέλη για την κάλυψη του κόστους των υπηρεσιών, αλλά δεν της επιτρέπει να επιβάλλει γενικό τέλος διέλευσης. Η Σιγκαπούρη δεν χρεώνει τέλη για τη διέλευση από το Στενό της Σιγκαπούρης.

Κινδυνεύουν άλλοι νευραλγικοί κόμβοι εμπορίου;

Δεν υπάρχουν πολλά άλλα Στενά, σημαντικά ή ταραγμένα όσο το Ορμούζ. Οι Χούθι της Υεμένης έχουν κατά καιρούς διακόψει τις θαλάσσιες μεταφορές μέσω του στενού Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, μεταξύ της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδικού Ωκεανού, αλλά υπάρχουν εναλλακτικές – αν και πολύ μεγαλύτερες – διαδρομές.

Τα πλοία που ταξιδεύουν μεταξύ του Ινδικού Ωκεανού και της Νότιας Σινικής Θάλασσας θα μπορούσαν επίσης να βρουν εναλλακτικές λύσεις στα Στενά της Σιγκαπούρης και του Μαλάκα, εάν αυτά ποτέ μπλοκαριστούν, αν και δεν υπάρχουν απειλές για κάτι τέτοιο. Επίσης, δεν υπάρχει επί του παρόντος πιθανότητα απειλής για τη διέλευση είτε μέσω του Πορθμού του Γιβραλτάρ μεταξύ Ατλαντικού και Μεσογείου, είτε μέσω του Όρεσουντ μεταξύ Ατλαντικού και Βαλτικής.