Ξάνθη: Μια ξεχωριστή βιωματική εμπειρία γνωριμίας με τα μνημεία για άτομα με οπτική αναπηρία

Μια διαφορετική προσέγγιση στην πολιτιστική κληρονομιά, όπου η αφή έγινε το μέσο γνωριμίας με την ιστορία των μνημείων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, είχαν την ευκαιρία να βιώσουν τα μέλη της Περιφερειακής Ένωσης Τυφλών Θράκης, συμμετέχοντας στο ειδικό βιωματικό εργαστήριο που πραγματοποιήθηκε στο επιβλητικό αρχοντικό «Μωυσή», το παλαιό δημαρχείο της πόλης. Εκεί, φιλοξενείται έκθεση φωτογραφίας που διοργανώνει η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης (ΥΝΜΤΕ – ΑΜΘ), όπου αποτυπώνεται με τον καλύτερο τρόπο το πλούσιο και πολυσήμαντο βιομηχανικό παρελθόν της περιοχής.

Η χαρακτηριστική φράση των συμμετεχόντων κατά την ολοκλήρωση της δράσης, «φεύγουμε σαν να τα είδαμε όλα με τα μάτια μας», αποτυπώνει με τον πιο ουσιαστικό τρόπο την εμπειρία τους, αλλά και τη σημασία πρωτοβουλιών όπως αυτή, που καταργούν τα εμπόδια στην πρόσβαση στον πολιτισμό, δημιουργώντας νέους δρόμους επικοινωνίας με την πολιτιστική κληρονομιά.

Η ειδική δράση υλοποιήθηκε από την ΥΝΜΤΕ – ΑΜΘ του υπουργείου Πολιτισμού, στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος «Βιωματικό Εργαστήριο: Δομική Τεχνολογία και Αποκατάσταση Μνημείων Βιομηχανικής Κληρονομιάς», με επιστημονικά υπεύθυνη τη Δρ Αθανασία Θώμογλου, πολιτικό μηχανικό της υπηρεσίας.

Η ιστορία των μνημείων μέσα από την αφή και την πολυαισθητηριακή εμπειρία

Κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου, οι συμμετέχοντες ήρθαν σε επαφή με σημαντικά μνημεία της περιοχής, προσεγγίζοντας την αρχιτεκτονική και την ιστορία τους μέσα από διαφορετικά αισθητηριακά ερεθίσματα. Απτικές εικόνες, κείμενα σε γραφή Braille, τρισδιάστατα προπλάσματα, εκπαιδευτικές μακέτες και αυθεντικά δομικά υλικά αποτέλεσαν τα εργαλεία μιας βιωματικής γνωριμίας με την προβιομηχανική και βιομηχανική κληρονομιά.

Μέσα από την αφή, οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να ανακαλύψουν παραδοσιακές τεχνικές δόμησης, να αντιληφθούν στοιχεία της δομικής τεχνολογίας και να γνωρίσουν βασικές αρχές που διέπουν την αποκατάσταση ιστορικών κατασκευών.

Η εμπειρία συνεχίστηκε με ξενάγηση στη φωτογραφική έκθεση «Φωτογραφική Αποτύπωση του Μνημειακού Αποθέματος της Προβιομηχανικής και Βιομηχανικής Κληρονομιάς της ΑΜΘ», όπου παρουσιάζονται αντιπροσωπευτικά μνημεία της περιοχής. Η έκθεση, που θα διαρκέσει μέχρι τις 18 Δεκεμβρίου 2026, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα εκπαιδευτικών και βιωματικών δράσεων, με στόχο τη διεύρυνση της πρόσβασης στην πολιτιστική γνώση.

Η συνεργασία που κάνει τον πολιτισμό προσβάσιμο σε όλους

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η επιστημονικά υπεύθυνη της δράσης, Δρ. Αθανασία Θώμογλου, επισημαίνει τη σημασία της βιωματικής προσέγγισης και της δημιουργίας ουσιαστικών συνθηκών ισότιμης πρόσβασης στην πολιτιστική κληρονομιά.

«Η επιτυχία του βιωματικού εργαστηρίου», τονίζει, «επιβεβαιώνει ότι η πολιτιστική κληρονομιά μπορεί να γίνει προσβάσιμη σε όλους, όταν αξιοποιούνται κατάλληλα εκπαιδευτικά εργαλεία και πολυαισθητηριακές μέθοδοι προσέγγισης. Η δυνατότητα των συμμετεχόντων να γνωρίσουν τα μνημεία μέσα από την αφή, να έρθουν σε επαφή με τα δομικά υλικά και να ανακαλύψουν την ιστορία και την τεχνολογία των ιστορικών κατασκευών αποτέλεσε μια ιδιαίτερα σημαντική εμπειρία».

«Η χαρακτηριστική φράση τους, “ φεύγουμε σαν να τα είδαμε όλα με τα μάτια μας”, αποτυπώνει τον ουσιαστικό στόχο της πρωτοβουλίας μας, που είναι να δημιουργούμε τις προϋποθέσεις ώστε κάθε άνθρωπος, ανεξάρτητα από τις αισθητηριακές του δυνατότητες, να μπορεί να συμμετέχει ισότιμα στην πολιτιστική ζωή. Η συνεργασία με την Περιφέρεια, τον δήμο Ξάνθης και την Περιφερειακή Ένωση Τυφλών Θράκης απέδειξε πόσα μπορούν να επιτευχθούν όταν υπάρχει κοινό όραμα και ουσιαστική συνεργασία», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Θώμογλου.

Ιδιαίτερη συμβολή στην επιτυχή διοργάνωση είχε η Μαρία Μαρκάκη, υπάλληλος του δήμου Ξάνθης στο παλαιό δημαρχείο, ενώ ξεχωριστή στιγμή αποτέλεσε η συμμετοχή της Φιλαρμονικής του δήμου, που παρουσίασε ένα μουσικό αφιέρωμα προς τιμήν των μελών της Περιφερειακής Ένωσης Τυφλών Θράκης και του βιωματικού εργαστηρίου.

Η βιωματική δράση στην Ξάνθη ανέδειξε πως η προσβασιμότητα στον πολιτισμό δεν εξαντλείται στην άρση αρχιτεκτονικών ή πρακτικών εμποδίων, αλλά προϋποθέτει τον επανασχεδιασμό της ίδιας της εμπειρίας της πολιτιστικής γνώσης, ώστε να απευθύνεται σε όλους. Παράλληλα, επιβεβαίωσε τον ρόλο της πολιτιστικής κληρονομιάς ως πεδίου εκπαίδευσης, κοινωνικής συνοχής και ισότητας ευκαιριών. Γιατί η πολιτιστική κληρονομιά δεν ανήκει μόνο σε όσους μπορούν να την δουν. Ανήκει σε όλους και αποκτά πραγματική αξία όταν όλοι έχουν την δυνατότητα να την γνωρίσουν.

Οι  διοργανωτές απευθύνουν ευχαριστίες στον διευθυντή του 1ου Δημοτικού Σχολείου Ξάνθης, Αθανάσιο Αποστόλου, για την πρόθυμη συνδρομή του και την διάθεση θρανίων για τις ανάγκες του εργαστηρίου.

Σημαντική ήταν τέλος η υποστήριξη των πολιτιστικών χορηγών, της εταιρείας εμπορίας ξυλείας «ΥΙΟΙ Α. ΠΑΝΤΑΖΙΔΗ Ο.Ε.», του βιβλιοπωλείου «Μακρή» και της εταιρείας «TELEKOM EVALUE», που συνέβαλαν στην υλοποίηση του εκπαιδευτικού προγράμματος και των παράλληλων δράσεων προσβασιμότητας.

ΑΠΕ-ΜΠΕ – του ανταποκριτή μας Β. Λωλίδη

*Τις φωτογραφίες παραχώρησε Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων ΑΜΘ