Kehila Kedosha Janina: Aνάμεσα στην ελληνική και την εβραϊκή ταυτότητα στη Νέα Υόρκη

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ: .-  Στο Lower East Side του Μανχάταν, ανάμεσα σε πολυκατοικίες και παλιά εργοστάσια, στέκεται ένα μοναδικό θρησκευτικό και πολιτιστικό στολίδι: η Kehila Kedosha Janina, η μόνη ρωμανιώτικη συναγωγή στο Δυτικό Ημισφαίριο. Από το 1927, η συναγωγή αυτή διατηρεί ζωντανές τις παραδόσεις των Ελλήνων Εβραίων από τα Ιωάννινα και άλλες πόλεις της Ελλάδας, προβάλλοντας μια σχεδόν άγνωστη πτυχή της εβραϊκής διασποράς.

Η ιστορία ξεκινά με τους πρώτους μετανάστες από τα Ιωάννινα στα τέλη του 19ου αιώνα, που εγκαταστάθηκαν στην Αμερική μιλώντας ελληνικά και κουβαλώντας μαζί τους τις θρησκευτικές και πολιτιστικές τους παραδόσεις. «Οι Ασκεναζί Εβραίοι της Νέας Υόρκης δεν πίστευαν ότι υπήρχαν Εβραίοι που δεν μιλούσαν Yiddish και Ladino», λέει ένας σημερινός ηγέτης της κοινότητας, ο Αντριου Μάρκους (Andrew Marcous), υπεύθυνος Κοινοτικής Ανάπτυξης και διευθυντής του Φεστιβάλ. «Αναγκαστήκαμε να φτιάξουμε τον δικό μας χώρο, για να νιώθουμε σπίτι».

Αυτό το «σπίτι» δεν είναι απλώς μια συναγωγή. Είναι επίσης μουσείο, πνευματικό καταφύγιο και πολιτιστικό κέντρο. Η αποστολή της κοινότητας έχει επεκταθεί σημαντικά τα τελευταία 25 χρόνια, με στόχο τη διατήρηση και διάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς των Ρωμανιωτών Εβραίων. «Ο στόχος μας δεν είναι μόνο η λατρεία αλλά και η εκπαίδευση – να διδάξουμε την ιστορία των Εβραίων της Ελλάδας και τις διαφορές τους από άλλες εβραϊκές κοινότητες».

Η Ρωμανιώτικη παράδοση διαφέρει ριζικά από τις πιο γνωστές ασκεναζί και σεφαραδίτικες. Η θρησκευτική ψαλμωδία έχει βυζαντινό ύφος, η γλώσσα των προσευχών περιλαμβάνει και ελληνικά, και η κουζίνα είναι βαθιά επηρεασμένη από τη μεσογειακή διατροφή: σπανακόπιτες, πρασοκεφτέδες, μπακλαβάς. «Ζήσαμε πλάι στους Ελληνες Ορθόδοξους για αιώνες. Η κουλτούρα μας είναι μια σύνθεση, όχι διαχωρισμός», τονίζει ο συνομιλητής μας.

Η κοινότητα σήμερα παίζει καθοριστικό ρόλο στη διάσωση αυτής της ταυτότητας. Εκτός από τις θρησκευτικές λειτουργίες, η Kehila Kedosha Janina φιλοξενεί εκπαιδευτικά προγράμματα, μαθήματα μαγειρικής, προβολές ταινιών και παρουσιάσεις βιβλίων. Δέχεται σχολικές επισκέψεις και συνεργάζεται με δεκάδες οργανισμούς, εντός και εκτός της εβραϊκής κοινότητας.

Αποκορύφωμα της πολιτιστικής δράσης είναι το ετήσιο Ελληνοεβραϊκό Φεστιβάλ, που φέτος γιορτάζει 10 χρόνια ζωής, στις 11 Μαΐου. Με συμμετοχή χιλιάδων επισκεπτών από όλη τη Νέα Υόρκη και τις ΗΠΑ, το φεστιβάλ είναι μια γιορτή ανοιχτή σε όλους. Οι δρόμοι μπροστά από τη συναγωγή γεμίζουν με μουσική, χορό και μυρωδιές από παραδοσιακά εδέσματα. Φέτος, τέσσερα διαφορετικά μουσικά σχήματα θα γεμίσουν τη σκηνή, από τα «Παιδιά της Πόλης» και το Noga Group του Avram Pengas, μέχρι το σεφαραδίτικο Elias Ladino Ensemble και το πολυπολιτισμικό Baklava Express.

Πέρα από τη γιορτή, όμως, υπάρχει και ένα σοβαρό εκπαιδευτικό μήνυμα. «Θέλουμε να δείξουμε ότι υπήρξαν Εβραίοι που ήταν Έλληνες. Όχι Έλληνες με καταγωγή, αλλά Έλληνες στην ταυτότητά τους. Κι αυτοί οι άνθρωποι υπέφεραν στο Ολοκαύτωμα, αλλά επιβίωσαν και συνεχίζουν να υπάρχουν. Είμαστε εδώ για να τους τιμήσουμε».

Η προσπάθεια αυτή δεν είναι χωρίς δυσκολίες. Υπάρχει συχνά άγνοια για την ύπαρξη Ρωμανιωτών Εβραίων ακόμη και εντός της εβραϊκής κοινότητας. «Πολλοί δεν ξέρουν την ιστορία μας, και πρέπει να ξεκινήσουμε από την αρχή. Να εξηγήσουμε, ότι ο Ιουδαϊσμός δεν είναι μονολιθικός – υπάρχουν διαφορετικές φιλοσοφίες, διαφορετικές παραδόσεις που αναπτύχθηκαν ανάλογα με τις ιστορικές συνθήκες».

Ωστόσο, οι ευκαιρίες είναι πολλές. Το ενδιαφέρον για τις μικρότερες, λιγότερο γνωστές κοινότητες αυξάνεται. «Συνεργαζόμαστε με πάνω από 40 οργανισμούς. Έρχονται σχολεία, πανεπιστήμια, ιστορικοί. Θέλουν να μάθουν ποιοι είμαστε, τι σημαίνει να είσαι Ρωμανιώτης Εβραίος».

Η Kehila Kedosha Janina είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένας τόπος λατρείας. Είναι ένας ζωντανός φορέας μνήμης και ανανέωσης, μια κιβωτός ελληνικού εβραϊσμού που αντιστέκεται στη λήθη. Όπως τονίζει ο συνομιλητής μας: «Η ιστορία μας είναι μια γιορτή ανθεκτικότητας. Και είμαστε εδώ για να τη διηγηθούμε, με περηφάνια, φαγητό και μουσική».

Πηγή: https://www.kkjsm.org/