Δένδιας για Τουρκία: Να προσέχουν οι εχθροί μας γιατί έχουμε πολύ σκληρό πετσί και πολύ πικρή σάρκα

Να προσέχουν οι εχθροί μας γιατί έχουμε πολύ σκληρό πετσί και πολύ πικρή σάρκα αν μας δαγκώσουν, είπε μιλώντας με γλαφυρό τρόπο ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, στην έναρξη εργασιών του Συνεδρίου «DEFEA CONFERNCE 2026», που πραγματοποιείται στο εκθεσιακό κέντρο Metropolitan Expo, στο Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Μιλώντας για τα ελληνοτουρκικά, ο Νίκος Δένδιας έκανε μια σύντομη αναδρομή, τονίζοντας πως «’αδιάλλακτο’ καμιά φορά ο μόνος που με λέει είναι η γυναίκα μου» και πρόσθεσε πως εάν η Τουρκία το επιλέξει, πιστεύω ότι η ελληνοτουρκική διαφορά μπορεί να λυθεί εύκολα, με αμοιβαία ωφέλεια και με έκρηξη ανάπτυξης.

«Εάν η Τουρκία το επιλέξει, ειλικρινώς σας το λέω, πιστεύω και θα συνεχίσω να πιστεύω ότι η ελληνοτουρκική διαφορά μπορεί να λυθεί εύκολα. Εύκολα. Και με αμοιβαία ωφέλεια και για εμάς και για την Τουρκία, με τεράστια ωφέλεια, με έκρηξη’ ανάπτυξης από τη δυναμική που θα δημιουργήσει η επίλυση αυτής της διαφοράς», είπε επακριβώς και συνέχισε: «Αλλά, βεβαίως, αυτό δεν μπορεί να γίνει όταν διατυπώνονται απόψεις του τύπου ‘θα έρθουμε ένα βράδυ’. Να είμαστε σε αυτό επίσης σαφείς. Θα μου επιτρέψετε να πω, να επαναλάβω μία φράση την οποία είπε προχθές ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ο Mohamed bin Zayed: ‘Nα προσέχουν οι εχθροί μας γιατί έχουμε πολύ σκληρό πετσί και πολύ πικρή σάρκα αν μας δαγκώσουν’».

«Διότι η Ελλάδα δεν διεκδικεί οτιδήποτε από την Τουρκία, οτιδήποτε τουρκικό, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο ή με οποιαδήποτε έλλογη νομική ανάλυση σε αυτό τον πλανήτη. Εναπόκειται στην άλλη πλευρά του Αιγαίου. Εναπόκειται στην τουρκική Κυβέρνηση, γιατί για τον τουρκικό λαό, σας είπα ήδη την αντίληψή μου. Πιστεύω ότι ο τουρκικός λαός δεν έχει τίποτα να μοιράσει μαζί μας, αντιθέτως έχει αισθήματα φιλίας απέναντί μας», είπε ο υπουργός Άμυνας.

Σε άλλο σημείο, ο κύριος Δένδιας τόνισε πως «είμαστε 200 μίλια, 300 μίλια πιο πέρα ήδη, επιχειρούμε με βάση το Τζιμπουτί εδώ και χρόνια, σε ένα περιβάλλον στο οποίο απειλούμαστε, σε ένα περιβάλλον το οποίο έχει εκπομπή πυραύλων, drone, οι ελληνικές φρεγάτες έχουν καταρρίψει εχθρικά drones, άρα λοιπόν εμείς είμαστε και εξοικειωμένοι με αυτό το περιβάλλον κινδύνων στην περιοχή. Τώρα, από κει και πέρα, να είμαστε και σε αυτό καθαροί και συνεννοημένοι. Πρώτον, ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Για την Ελλάδα, μια μεγάλη ναυτική δύναμη, είναι σημαντικότατο, δεν είναι απλώς σημαντικό, είναι κομμάτι του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Ξέρετε ότι για την Ελλάδα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαν το “ιερό ευαγγέλιο”».

Στο περιθώριο του Συνεδρίου, ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και την αναπληρώτρια Γενική Γραμματέα του ΝΑΤΟ Radmila Shekerinska.

Κατά τις εργασίες του Συνεδρίου, ο κ. Δένδιας είχε συζήτηση με τον δημοσιογράφο Πιέρρο Τζανετάκο, σχετικά με τις εθνικές προτεραιότητες και τις εξελίξεις σε διεθνές επίπεδο στον τομέα της Άμυνας.

Ακολουθεί το κείμενο της συζήτησης:

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Καλημέρα. Είναι μεγάλη χαρά και τιμή για μένα να συνομιλώ εδώ σήμερα με τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας, τον κύριο Νίκο Δένδια. Θα μπω κατευθείαν, Υπουργέ, στη συζήτηση. Νομίζω ότι όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι βρισκόμαστε εν μέσω μιας ραγδαίας αλλαγής παραδείγματος στη γεωπολιτική, την άμυνα, τη διπλωματία.

Δύο πόλεμοι σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή χωρίς τέλος, με τις εξελίξεις στα πολεμικά πεδία να δημιουργούν όλο και πιο καινοφανή δεδομένα. Έχουμε ασύμμετρες απειλές, έχουμε πια την πρωτοκαθεδρία – αν μπορούμε να το πούμε έτσι – της τεχνολογίας. Έχουμε τα δίκτυα πληροφοριών, τη ξεχωριστή σημασία του Διαστήματος. Και το ερώτημα που προκύπτει, κύριε Δένδια,, είναι αν οι Ένοπλες Δυνάμεις και η χώρα γενικότερα, είναι έτοιμες να προσαρμοστούν στις ανάγκες αυτής της νέας εποχής ή όπως φοβούνται πολλοί, η Ελλάδα θα μπει σε έναν κύκλο περιδίνησης, να ακολουθεί τις εξελίξεις.

Αρκεί η «Ατζέντα 2030» και τι αλλαγές επιπλέον μπορούμε να δούμε στις ‘Ένοπλες Δυνάμεις;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ

Κύριε Τζανετάκο, κατ’ αρχάς, να ευχαριστήσω για την ευκαιρία. Να πω πόσο ευτυχής είμαι που σήμερα στην DEFEA οι εργασίες άνοιξαν με την τοποθέτηση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, του κυρίου Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος Προεδρεύει και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά συνέπεια, είναι, νομίζω, ιδιαίτερη τιμή και για την Ελλάδα και για τη DEFEA η παρουσία του εδώ.

Είναι μεγάλη μας χαρά που έχουμε και τον Andrius Kubilius εδώ, τον Επίτροπο, τη Αν. Γενική Γραμματέα του ΝΑΤΟ, το σύνολο της ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων της Πατρίδας μας. Αυτό δείχνει το πόσο σημαντικό φόρουμ είναι η DEFEA.

Έρχομαι τώρα στην ερώτηση. Η ερώτηση είναι λογική. Μπορούμε να ανταποκριθούμε σε αυτόν τον καταιγισμό εξελίξεων; Σε αυτές τις αλλαγές; Γιατί λέω πάντα – και θα το επαναλάβω και εδώ – πρέπει να τα αλλάξουμε όλα για να μπορέσουμε (να ανταποκριθούμε). Εκτός από τις αρχές και τις αξίες μας, όλα τα άλλα πρέπει να αλλάξουν. Ό,τι ξέρουμε, ό,τι υπάρχει δεν είναι δεδομένο. Όμως, νομίζω, ότι είμαστε σε έναν πολύ καλό δρόμο να το κάνουμε και η «Ατζέντα 2030» αυτό υποδηλώνει. Αν με ρωτήσετε τώρα, είμαστε ήδη εκεί, το έχουμε καταφέρει; Θα σας πω όχι. Για αυτό τη λέμε «Ατζέντα 2030». Αλλιώς θα τη λέγαμε Ατζέντα 2026.

Βεβαίως, υπάρχει μία πορεία και μάλιστα μια δυναμική πορεία. Γιατί τα πράγματα μεταβάλλονται όσο αλλάζουμε και εμείς. Άρα, συνεχώς και εμείς πρέπει να αναπροσαρμόζουμε, να βλέπουμε ευρύτερα, να βλέπουμε ψηλότερα, αλλά είμαστε ήδη σε μια διαφορετική πραγματικότητα.

Ένα παράδειγμα, και είναι μεγάλη μου χαρά που διατυπώνω αυτό το παράδειγμα παρουσία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν αποκτήσει χαρακτηριστικά ταχύτητας και ευελιξίας που στην ιστορία τους δεν υπήρχαν. Δεν υπήρχαν γιατί δεν υπήρχαν οι ανάγκες, δεν ήταν ότι ήταν κακές οι Ένοπλες Δυνάμεις.

Κύριε Τζανετάκο, έδωσα την εντολή στην Ελληνική Πολεμική Αεροπορία να καλύψει τον εναέριο χώρο της Κυπριακής Δημοκρατίας απέναντι στις απειλές από το Ιράν, στις 12:00 το μεσημέρι της ημέρας που εδόθη η εντολή. Στις 19:00 η ώρα το απόγευμα, τα ελληνικά αεροπλάνα με όλη την υποστηρικτή ομάδα ήταν ήδη στη βάση «Ανδρέας Παπανδρέου». Η ίδια εντολή εδόθη στο Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό στις 12:00 η ώρα το μεσημέρι. 22:30 ώρα το βράδυ, οι ελληνικές φρεγάτες απέπλευσαν για την Ανατολική Μεσόγειο. Το αγγλικό Πολεμικό Ναυτικό για την ίδια απειλή – εάν θυμάμαι καλά – χρειάστηκε κάτι παραπάνω από 20 ημέρες για να μπορέσει να στείλει φρεγάτα, να εκπέμψει ισχύ, για να καλύψει τις βάσεις στο Ακρωτήρι, στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Θα μου επιτρέψετε να αισθάνομαι υπερήφανος γι’ αυτό και συνεχάρην ευθέως τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις για αυτό το οποίο κατόρθωσαν, αλλά επίσης η δυνατότητά μας να παράγουμε στα εργοστάσια των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων drones, χιλιάδες drones πια κάθε χρόνο, και αυτό έγινε μέσα σε δύο χρόνια, η δυνατότητα να έχουμε κινητές μονάδες παραγωγής drones, να έχουμε ελληνικής κατασκευής αντί-drone σύστημα. Όλα αυτά ήταν πράγματα που αν σας τα έλεγα εδώ και 4-5 χρόνια καθήμενος σε αυτήν την καρέκλα, θα με θεωρούσατε έναν ευφάνταστο, πιθανόν και γραφικό Υπουργό.

Όμως αυτά έχουν γίνει ήδη σήμερα που συζητάμε. Έχουμε τελειώσει; Προς Θεού, έχουμε πάρα πολύ μεγάλο δρόμο μπροστά μας. Πάρα πολλά πράγματα να αλλάξουμε ακόμα. Πάρα πολλά πράγματα να απορροφήσουμε και να παρατηρήσουμε, αλλά νομίζω είμαστε σε μια καλή κατάσταση και σε έναν καλό δρόμο.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Με προλάβατε με όσα είπατε για την ανάπτυξη των ελληνικών δυνάμεων στην Κύπρο. Πράγματι, κατά γενική ομολογία ήταν τάχιστη. Προφανώς, το ζητούμενο ήταν η αντιμετώπιση των απειλών από τον πόλεμο της Μέσης Ανατολής, από το Ιράν ουσιαστικά. Παρόλα αυτά μπορούμε να πούμε ότι λειτουργούν οι Ένοπλες Δυνάμεις, βάζω και το σύστημα Patriot στη συζήτηση, αποτρεπτικά έναντι και άλλων απειλών. Δεν μιλώ για κάτι άλλο πέραν από την Τουρκία. Η Τουρκία είναι αυτή άλλωστε που αντέδρασε και στις συγκεκριμένες κινήσεις. Θα παραμείνουν Υπουργέ; Η διάταξη αυτή θα παραμείνει; Προφανώς, δεν θέλω να μου πείτε, να αποκαλύψετε το επιχειρησιακό σχέδιο των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά καταλαβαίνει κανείς, αν μου επιτρέπετε, ότι έχει δημιουργηθεί ένα δεδομένο αμυντικό και γεωπολιτικό, το οποίο όπως ξέρετε καλύτερα από μένα, είναι δύσκολο πια να το πάρει κανείς πίσω.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Θα μου επιτρέψετε να σας πω το εξής και είναι απλό και νομίζω τοποθετήθηκε ευθέως ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας προηγουμένως. Ποιο είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο γίνανε αυτά; Το νομικό πλαίσιο, αν θέλετε, το αξιακό πλαίσιο. Το πλαίσιο αυτό ήταν το άρθρο 42, παρ.7, της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπάρχει ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Γιατί ήταν μια de facto εφαρμογή του 42 παρ. 7, έτσι;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Προφανώς. Μα προφανώς. Βεβαίως, με την Κυπριακή Δημοκρατία μάς συνδέουν δεσμοί αίματος, δεν πρόκειται εδώ να κρύψω τα λόγια μου.

Η Κύπρος για εμάς είναι αδελφό κράτος, οι Κύπριοι είναι αδελφοί μας. Αλλά υπάρχει ένα θεσμικό πλαίσιο. Αυτό ήταν το θεσμικό πλαίσιο στο οποίο κινηθήκαμε.

Εμείς δεν δημιουργούμε ad hoc αντιτουρκικούς συνασπισμούς. Και είπα και προχθές, δεν ασκούμε τουρκοκεντρική πολιτική, για τον Θεό. Κάνουμε αυτά τα οποία χρειάζεται κάθε φορά για να μπορέσουμε μέσα στο πλαίσιο που υπάρχει να υπερασπίσουμε αυτά τα οποία είναι τα σημαντικά συμφέροντα του Ελληνισμού, τα σημαντικά συμφέροντα της Ευρώπης, τα σημαντικά συμφέροντα των λαών μας.

Από εκεί και πέρα τώρα, το πώς γίνεται κάθε φορά η επιχειρησιακή μας ανάπτυξη, αυτό δεν το καθορίζω εγώ. Αυτό βασίζεται στις συμβουλές και στις εισηγήσεις της Στρατιωτικής Ηγεσίας, τις οποίες εγώ με τη σειρά μου, εφόσον αποδεχτώ, εισηγούμαι στο ΚΥΣΕΑ και τον Πρωθυπουργό της χώρας.Άρα λοιπόν, καταλήγω, δε νομίζω ότι πρέπει να βλέπουμε τα πάντα κάτω από μια τουρκοκεντρική προσέγγιση. Η Ελλάδα ασκεί πολιτική 360 μοιρών προς όλες τις κατευθύνσεις και αυτό θα συνεχίσει να πράττει.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Να θυμίσουμε απλώς, Υπουργέ, ότι υπάρχουν και τα τουρκικά F-16 στα Κατεχόμενα παρανόμως ως απάντηση. Θέλω να πω ότι οι κινήσεις στη σκακιέρα γίνονται, άρα φαντάζομαι ότι έχει και αυτό τη σημασία του.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Κύριε Τζανετάκο, δεν ετεροπροσδιοριζόμαστε. Η Τουρκία μπορεί να λέει ό,τι θέλει, αυτό αφορά την Τουρκία. Ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία φορά είναι που η Τουρκία έχει παραβεί το Διεθνές Δίκαιο.Δεν έχω όμως την πρόθεση, ειλικρινά σας λέω, μια καθαρά ευρωπαϊκή απάντηση σε μια πρόκληση που προέρχεται από το Ιράν και τη Χεζμπολάχ, να τη μεταφέρω, όπως θα ήθελε η Τουρκία, στο πλαίσιο άλλων διαφορών. Ότι η Τουρκία κατέχει παράνομα κυπριακό έδαφος, αυτό το ξέρουμε όλοι. Πρώτος από όλους ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας που παρίσταται εδώ, όλοι οι Ευρωπαίοι το ξέρουμε πάρα πολύ καλά αυτό. Αυτή η παρανομία, βεβαίως, κάποτε πρέπει να σταματήσει και να λήξει.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Θα δυσκολευτώ να μην γυρίσω στην Τουρκία, θα δούμε αν έχουμε χρόνο στο τέλος. Θέλω να πάμε λίγο στο κομμάτι της καινοτομίας το οποίο είναι κομβικό για τη συζήτηση. Και θέλω να σας ρωτήσω αν είστε ικανοποιημένος από το έως τώρα έργο που έχει γίνει στο ΕΛΚΑΚ, στο οποίο γνωρίζω ότι έχετε επενδύσει και είναι προσωπική επιλογή και με το επιτελείο σας γενικώς είναι μια πρωτοβουλία την οποία την προωθείτε. Και αν είστε και ικανοποιημένοι από το επίπεδο των νεοφυών, των καινοτόμων επιχειρήσεων που συμμετέχουν στο ελληνικό αμυντικό οικοσύστημα.

Μιλούσα εχθές με ένα στέλεχος της αγοράς και μου έλεγε ότι είμαστε μπροστά σε μια πολύ μεγάλη ευκαιρία, η Ελλάδα να πάψει να είναι πελάτης και να γίνουν οι άλλοι πελάτες της Ελλάδας και των δικών μας εταιριών. Θα φτάσουμε σε αυτό το σημείο;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Πολλά ερωτήματα μαζί. Πρώτον, ΕΛΚΑΚ. Είμαι περήφανος. Το ΕΛΚΑΚ το αγαπάω, είναι παιδί μου. Ήταν μια νέα πραγματικότητα στην Ελλάδα. Μια πραγματικότητα που επέφερε μια δομική αλλαγή. Είχα την ευκαιρία να συζητήσω το ίδιο πράγμα εχθές με τον Επίτροπο, και με την Αν. Γενική Γραμματέα του ΝΑΤΟ σήμερα το πρωί. Το ΕΛΚΑΚ τι κάνει; Το ΕΛΚΑΚ απαντά σε ερωτήματα που οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις θέτουν προς το οικοσύστημα αμυντικής καινοτομίας της Ελλάδας. Αυτό προσπαθεί να διευκολύνει. Τι κάναμε παλιά; Παλιά λέγαμε, «θέλω να αγοράσω αυτό το προϊόν». Τώρα δεν λέμε αυτό. Οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν λένε αυτό. Λένε, «θέλω να επιλυθεί αυτό το πρόβλημα. Τι λύσεις προτείνετε;» Αυτό είναι μια διαφορά κουλτούρας, μια διαφορά σκέψης. Δεν είναι διαφορά μιας διαδικασίας απόκτησης, είναι κάτι πολύ πιο βαθύ.

Σε αυτό το πλαίσιο λοιπόν, το ΕΛΚΑΚ επιφέρει μια τεράστια αλλαγή στον τρόπο που σκεφτόμαστε, που λειτουργούμε, που επικοινωνούμε. Εννοώ, επικοινωνούμε, οι Ένοπλες Δυνάμεις από τη μια πλευρά, το οικοσύστημα από την άλλη.

Τώρα, εάν χρειάζεται περισσότερη εξέλιξη, περισσότερα βήματα; Βεβαίως. Όπως κάποιος βλέπει με υπερηφάνεια το παιδί του να μεγαλώνει, να γίνεται άνθρωπος, να εκπαιδεύεται, έτσι και εγώ θέλω το ΕΛΚΑΚ να μεγαλώσει και θέλω κυρίως να λύσει μια πολύ μεγάλη και βασική αντίφαση. Θέλω να σας είμαι ειλικρινής, δεν την έχουμε λύσει ακόμα. Ποια είναι η βασική αντίφαση; Το ΕΛΚΑΚ είναι μια οντότητα του ελληνικού δημοσίου. Το ελληνικό δημόσιο, όπως όλα τα κράτη του κόσμου, έχει διαδικασίες, μάλιστα όταν υπάρχει η διάθεση δημοσίου χρήματος, πολύ αυστηρές διαδικασίες. Από την άλλη έχουμε μια πραγματικότητα η οποία καλπάζει, που τρέχει, που αλλάζει κάθε μέρα. Οι διαδικασίες μας δεν είναι φτιαγμένες για να αντιμετωπίσουν αυτή την καλπάζουσα πραγματικότητα.

Πρέπει λοιπόν να μπορέσουμε να βρούμε ισορροπίες με απόλυτη προστασία βεβαίως του δημοσίου χρήματος οι οποίες να επιτρέπουν στην καινοτομία να ακολουθεί την αλλαγή της πραγματικότητας, να μην έπεται. Τι καινοτομία θα ήταν αν αυτό που καλύπτει, είναι μια ανάγκη που ήδη έχει ξεπεραστεί από τα πράγματα και υπάρχουν άλλες απαντήσεις;

Το ΕΛΚΑΚ λοιπόν καλείται να απαντήσει πια σε αυτή τη μεγάλη πρόκληση. Και δεν είναι μόνο το ΕΛΚΑΚ. Όλες οι κρατικές εταιρείες, όπως η ΕΑΒ, πρέπει να απαντήσουν σε αυτή τη μεγάλη πρόκληση. Διότι εάν δεν την απαντήσουν, κινδυνεύουν να δίνουν απαντήσεις σε ερωτήματα του χθες, όχι του σήμερα.

Αυτό είναι, κύριε Τζανετάκο, που είναι η επόμενη πρόκληση. Η πρόκληση που πρέπει να αντιμετωπίσουμε πριν από το 2030. Αλλά βεβαίως είπαμε, όλα πρέπει να αλλάξουν.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Νομίζω έχετε καταγράψει την κριτική που υπάρχει για το περίφημο 25% όσον αφορά την πρόβλεψη, δηλαδή της συμμετοχής 25% των ελληνικών επιχειρήσεων σε κάθε σύμβαση εξαγοράς εξοπλισμών. Θέλω να ρωτήσω, υπάρχουν πράγματι εταιρείες που μπορούν, έχουν τη δυνατότητα να αναλάβουν τόσο μεγάλα μερίδια, ειδικά στα μεγάλα project, ας πούμε για τον Θόλο, την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ή τις φρεγάτες; Και μήπως μένουν λίγο «στην απ’ έξω», για να το πω έτσι πολύ απλά, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που νομίζω ότι είναι και η κινητήρια δύναμη; Γιατί ξέρουμε τι μπορούν να κάνουν οι μεγάλοι αλλά για να λειτουργήσει το μερίδιο αυτό της αγοράς, το κομμάτι αυτό της αγοράς, θα πρέπει να κατευθυνθούν κεφάλαια και προς τα εκεί.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ωραία με ρωτήσατε και μου άρεσε που τοποθετήσατε και την «αγοραία» έκφραση, το «μένουν στην απ’ έξω». Όχι δε μένουν στην απ’ έξω, γιατί δε θα «μείνουν στην απ’ έξω» εάν κι εφόσον θέλουν να είναι «στην από μέσα». Εξηγώ λοιπόν τι εννοώ.

Το 25%, το θεσμοθέτησε αυτή η Κυβέρνηση, δεν υπήρχε πριν. Βεβαίως, δεν έχει νομοθετική ισχύ. Γιατί δεν έχει νομοθετική ισχύ; Δεν έχει νομοθετική ισχύ για να διατηρεί κάποια ευελιξία. Όμως είναι ένα πρώτο πολύ σημαντικό εισαγωγικό στάδιο που δεν προϋπήρχε, ένα στάδιο που επιβάλλει σε αυτούς από τους οποίους προμηθευόμαστε συγκεκριμένα προϊόντα που είτε δεν μπορούμε ακόμη να παράξουμε εμείς είτε δεν μας συμφέρει να παράξουμε εμείς.

Γιατί εγώ δεν πιστεύω στο μέλλον από τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, πιστεύω στο μέλλον από τις «έξυπνες» πλατφόρμες, αλλά μέχρι να φτάσουμε στο επίπεδο της πλήρους δυνατότητας, πρέπει να δανειστούμε τεχνολογία και «know how».

Αυτό κάνει το 25% κι αυτό το εφαρμόζουμε. Το εφαρμόζουμε σε όλα τα προγράμματα, βεβαίως όπως είπαμε με ευελιξία, αλλού περισσότερο, αλλού λίγο λιγότερο, αλλά το 25% είναι μεσοσταθμικό.

Αυτό όμως που δεν θα συνυπογράψω, αλλά αντίθετα θα μου επιτρέψετε να βάλω μια πιο αισιόδοξη νότα, είναι ότι δεν μπορούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Μπορούν, κύριε Τζανετάκο. Μπορούν διότι έχει αλλάξει η πραγματικότητα. Οι λύσεις στα προβλήματα του αύριο δεν θα προέλθουν από τους «δεινόσαυρους» του χθες, θα προέλθουν από νέες καινοτόμες επιχειρήσεις, οι οποίες θα δουν την πραγματικότητα στα μάτια και θα δημιουργήσουν λύσεις που μέχρι τώρα που συζητάμε δεν τις έχουμε καν συλλάβει. Και σε αυτό νομίζω και ο χαρακτήρας του Έλληνα, ο οποίος είναι ένας χαρακτήρας επινοητικότητας, δεν είναι ένας χαρακτήρας συνεργασίας μεγάλων δομών, μπορεί να προσφέρει απαντήσεις.

Στα drones, στα αντι-drones, στα αυτόνομα στη θάλασσα, στα αυτόνομα κάτω από τη θάλασσα, στα αυτόνομα στη στεριά, μπορούμε σε όλο τον εξοπλισμό του σύγχρονου Μαχητή, στα πλοία τα οποία θα αλλάξουν μορφές όπως περνάει ο καιρός, πηγαίνοντας περισσότερο προς το αυτόνομο και λιγότερο προς αυτό που έχουμε στο μυαλό μας, σαν το μεγάλο βαπόρι με το μεγάλο πλήρωμα, με τα κανόνια, με όλα αυτά ξέρετε που έχει ένα παιδάκι αν βάλετε να σχεδιάσει ένα πλοίο, στο μυαλό του. Όλα αυτά, σιγά-σιγά δε θα είναι τα κύρια εργαλεία μάχης, άλλα θα είναι. Και οι πόλεμοι του σήμερα, οι πύραυλοι, οι βαλλιστικοί πύραυλοι, οι πύραυλοι που θα έχουν αντιπυραυλική χρήση, είναι ατέλειωτος ο κατάλογος της νέας πραγματικότητας, που ανοίγεται μπροστά μας.

Και σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, όχι μόνο η Ελλάδα, οι μικρές χώρες, που έχουν ευελιξία, που έχουν επιχειρήσεις που μπορούν γρήγορα να αλλάζουν κατεύθυνση, έχουν το πλεονέκτημα. Το πλεονέκτημα δεν το έχουν οι μεγάλες παλιές επιχειρήσεις, που ακολουθούσαν τη διαδικασία που η ανθρωπότητα εφεύρε στην αρχή του 20ου αιώνα. Ξέρετε, όταν φτιάχτηκε το πρώτο το «4Τ», εκείνο το αυτοκίνητο στην Αμερική που χιλιάδες εργαζόμενοι στη σειρά έβαζαν ο καθένας από ένα εξάρτημα, μέχρι το τέλος της γραμμής να βγει ένα αυτοκίνητο, αυτό έχει τελειώσει πια, δεν γίνεται έτσι, όλα πια γίνονται με 3D printers, τα οποία αναπρογραμματίζονται.

Λοιπόν, οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, εάν θελήσουν να ασχοληθούν, έχουν ένα τεράστιο πλεονέκτημα, όπως όλες οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και σε αυτό βοηθάει η κουλτούρα μας, βοηθάει το ανοιχτό μυαλό. Αν θέλετε βοηθάει το δημοκρατικό πολίτευμα, αν θέλετε βοηθάει το πνεύμα της Αναγέννησης, της δυνατότητας του ανθρώπου να αναμετριέται με το μέλλον του ελεύθερα, να μην κάνει ακριβώς αυτό που του είπανε, όπως του το είπανε και να μην μπορεί να κουνηθεί λίγο παραπέρα ή λίγο παραεδώ. Είμαι πάρα πολύ αισιόδοξος, κύριε Τζανετάκο, για το μέλλον, αρκεί να δημιουργήσουμε τις υποδομές που θα επιτρέψουν να πραγματοποιηθεί αυτό το μέλλον.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Μιλάμε πάντως, Υπουργέ, για ένα πολύ μεγάλο ποσό. Δεν είμαι πολύ καλός στα μαθηματικά, αλλά το 25% στα 30 δισ. που έχουν προβλεφθεί σε βάθος της «Ατζέντας 2030» είναι ένα αξιόλογο ποσό και μπορεί να κινήσει την αγορά κατά γενική ομολογία.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Και να σας πω το εξής, αυτόν τον πολλαπλασιασμό που κάνετε, που είναι πάνω από έξι, είναι η βάση. Είναι η βάση, εμείς υπολογίζουμε ότι πάνω από 10 δισ. ευρώ μπορούν να απορροφηθούν από ελληνικές δυνατότητες. Δηλαδή, πάμε να προσεγγίσουμε το 30%-33%. Αλλά ξαναλέω, και πάλι ελπίζω ότι το ελληνικό οικοσύστημα θα μας εκπλήξει ευχάριστα, θα μπορέσει να απορροφήσει περισσότερα.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Μακάρι. Πάμε λίγο πάλι στα τρέχοντα, υπάρχει συζήτηση, φουντώνει μέρα με τη μέρα, για την ανάπτυξη μιας ναυτικής δύναμης στα Στενά του Ορμούζ. Μιλάω από την πλευρά των Γάλλων και των Βρετανών ως πρωτοβουλία, έχουν συνυπογράψει περίπου 50 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Από τις δηλώσεις όλων, του Πρωθυπουργού, του κυρίου Γεραπετρίτη, τις δικές σας, αντιλαμβάνομαι ότι είμαστε εκεί, το ερώτημα είναι: Έχουμε τις δυνατότητες να είμαστε εκεί, επιχειρησιακά έχουμε τις δυνατότητες; Και ποιες είναι οι προϋποθέσεις, ποιοι είναι οι όροι, για να είναι η Ελλάδα στο Ορμούζ κι – αν θέλετε – γιατί πρέπει να είναι η Ελλάδα στο Ορμούζ;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ερώτημα πρώτο, μπορούμε; Η απάντηση για την Ελλάδα είναι η πιο εύκολη από οποιονδήποτε ή σχεδόν οποιονδήποτε άλλον. Είμαστε 200 μίλια, 300 μίλια πιο πέρα ήδη, επιχειρούμε με βάση το Τζιμπουτί εδώ και χρόνια, σε ένα περιβάλλον στο οποίο απειλούμαστε, σε ένα περιβάλλον το οποίο έχει εκπομπή πυραύλων, drone, οι ελληνικές φρεγάτες έχουν καταρρίψει εχθρικά drones, άρα λοιπόν εμείς είμαστε και εξοικειωμένοι με αυτό το περιβάλλον κινδύνων στην περιοχή.

Τώρα, από κει και πέρα, να είμαστε και σε αυτό καθαροί και συνεννοημένοι. Πρώτον, ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Για την Ελλάδα, μια μεγάλη ναυτική δύναμη, είναι σημαντικότατο, δεν είναι απλώς σημαντικό, είναι κομμάτι του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Ξέρετε ότι για την Ελλάδα το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαν το «ιερό ευαγγέλιο».

Δεύτερον, έχουμε τη δυνατότητα; Βεβαίως, έχουμε τη δυνατότητα.

Τρίτον, όμως, έχουμε και τη θεσμική υποχρέωση να προστατεύσουμε τα πλοία μας και κυρίως, και πάνω από όλα, να προστατεύσουμε τα πληρώματα των πλοίων μας, τις ανθρώπινες ζωές, άρα, υπό συνθήκες σαφώς μετρημένες, σαφώς καθορισμένες μέσα από συγκεκριμένη εντολή, με συγκεκριμένη ανάλυση, μαζί με τους Ευρωπαίους εταίρους και φίλους μας, μαζί με τους Αμερικανούς συμμάχους μας. Ξαναλέω, και εφόσον έχει σαφώς δημιουργηθεί πλαίσιο επιχείρησης. Δεν ζούμε πια στην εποχή από «γιουρούσια». Αυτό απέχει της νοοτροπίας μας.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Άρα χρειάζεται κάποιος να έχει την εντολή, κάποιος να ηγείται της επιχείρησης, όπως γίνεται και στις ΑΣΠΙΔΕΣ .και είναι καθορισμένα τα καθήκοντα και οι αρμοδιότητες.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Πρέπει να υπάρξουν πολύ σαφώς καθορισμένες προδιαγραφές και βέβαια, να υπάρξει και η κατά την εσωτερική έννομη τάξη διαδικασία. Χρειάζεται απόφαση του ΚΥΣΕΑ, χρειάζεται βούληση της Κυβέρνησης, χρειάζεται πιθανότατα και διαβούλευση με το σύνολο του ελληνικού πολιτικού συστήματος, το οποίο, νομίζω, καταλαβαίνει πόσο τεράστια σημασία έχει για την Ελλάδα η εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Θα μπορούσε να λειτουργήσει μία τέτοια επιλογή και στην κατεύθυνση, να το καλύτερα, βελτίωσης των ευρωαμερικανικών σχέσεων οι οποίες, κατά γενική ομολογία, όσο περνούν οι μέρες χειροτερεύουν;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Να σας πω το εξής. Δεν είμαι εγώ, είναι εδώ ο Επίτροπος, νομίζω ότι είναι πολύ πιο αρμόδιος, είναι ο Πρόεδρος του Συμβουλίου εδώ, νομίζω είναι πολύ πιο αρμόδιοι να μιλήσουν για τις ευρωαμερικανικές σχέσεις από εμένα.

Αν με ρωτάτε για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, δεν τις έχω δει να χειροτερεύουν καθόλου. Είναι, νομίζω, οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις σε πάρα πολύ καλό επίπεδο. Και ακούσατε και διά χειλέων του Αμερικανού Προέδρου να διατυπώνεται αυτή η διαπίστωση.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Λοιπόν, θα κλείσω, δεν μπορώ να μη δω τον πειρασμό.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Γυαλίζει το μάτι σας, κύριε Τζανετάκο.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Σας είπα για την Τουρκία. Θυμάστε, είχαμε ταξιδέψει μαζί εκείνη την ημέρα με τους σεισμούς στην Αττάλεια, ως Υπουργός Εξωτερικών τότε, είχατε συναντηθεί με το κύριο Τσαβούσογλου στο πεδίο σε ένα αρκετά συναισθηματικό, θα μπορούσα να πω, ταξίδι με όλα αυτά που είδαμε. Είχατε μιλήσει εκείνη την περίοδο για ένα «παράθυρο ευκαιρίας» που θα μπορούσε να ανοίξει μετά τους σεισμούς για να βελτιωθούν αισθητά οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και ενδεχομένως για να ξεκινούσε και μία εποικοδομητική συζήτηση μελλοντικά για τη διευθέτηση της διαφοράς που αναγνωρίζουμε εμείς.

Τι άλλαξε από τότε; Η αλήθεια είναι ότι γνωρίζετε πλέον ότι στην άλλη πλευρά του Αιγαίου χαρακτηρίζεστε ως ο «πλέον αδιάλλακτος», ας το πούμε έτσι, «σκληρός» Υπουργός της Κυβέρνησης Μητσοτάκη. Έχει αλλάξει κάτι;

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Να πάμε πίσω. Πράγματι, συγκινητική για εμένα στιγμή, συγκινητική στιγμή με τον φίλο μου Μεβλούτ Τσαβούσογλου. Νομίζω ότι η ελληνική κοινωνία στο σύνολό της τότε και διαχρονικά στέκεται πάντα δίπλα στην τουρκική κοινωνία στις «κακές ώρες». Και νομίζω ότι και η τουρκική κοινωνία όταν εμάς μας έχουν χτυπήσει συμφορές και κακές στιγμές, νομίζω συναισθηματικά είναι δίπλα μας. Δεν πιστεύω ότι οι δύο κοινωνίες έχουν αισθήματα εχθρότητας η μία για την άλλη.

Όσον αφορά τώρα εμένα, ειλικρινά να σας πω ότι «αδιάλλακτο» καμιά φορά ο μόνος που με λέει είναι η γυναίκα μου. Νομίζω ότι πάντοτε διακηρύσσω και θα συνεχίσω να διακηρύσσω ότι, κατά την άποψή μου, υπάρχει παράθυρο και υπάρχει πόρτα και υπάρχει δρόμος και υπάρχει λεωφόρος για την επίλυση της ελληνοτουρκικής διαφοράς. Διότι η Ελλάδα δεν διεκδικεί οτιδήποτε από την Τουρκία, οτιδήποτε τουρκικό, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο ή με οποιαδήποτε έλλογη νομική ανάλυση σε αυτό τον πλανήτη.

Εναπόκειται στην άλλη πλευρά του Αιγαίου. Εναπόκειται στην τουρκική Κυβέρνηση, γιατί για τον τουρκικό λαό, σας είπα ήδη την αντίληψή μου. Πιστεύω ότι ο τουρκικός λαός δεν έχει τίποτα να μοιράσει μαζί μας, αντιθέτως έχει αισθήματα φιλίας απέναντί μας.

Εναπόκειται, λοιπόν, στην τουρκική Κυβέρνηση να αντιληφθεί ότι το πλαίσιο λειτουργίας στον 21ο αιώνα δεν μπορεί παρά να είναι ένα πλαίσιο που έχει αναφορά στο Διεθνές Δίκαιο και στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Δεν θα πω εγώ για την παράνομη κατοχή τμήματος ενός ευρωπαϊκού κράτους. Είναι εδώ ο Πρόεδρος για να το πει αυτό. Θα ήταν «εισπήδηση» Αλλά εν πάση περιπτώσει, αυτό δείχνει το πόσο πολλές φορές η τουρκική προσέγγιση απέχει από αυτό που είναι αποδεκτό ως δίκαιο, ως ανεκτό, ως επιτρεπτό.

Εάν η Τουρκία το επιλέξει, ειλικρινώς σας το λέω, πιστεύω και θα συνεχίσω να πιστεύω ότι η ελληνοτουρκική διαφορά μπορεί να λυθεί εύκολα. Εύκολα. Και με αμοιβαία ωφέλεια και για εμάς και για την Τουρκία, με τεράστια ωφέλεια, με «έκρηξη» ανάπτυξης από τη δυναμική που θα δημιουργήσει η επίλυση αυτής της διαφοράς.

Αλλά, βεβαίως, αυτό δεν μπορεί να γίνει όταν διατυπώνονται απόψεις του τύπου «θα έρθουμε ένα βράδυ». Να είμαστε σε αυτό επίσης σαφείς. Θα μου επιτρέψετε να πω, να επαναλάβω μία φράση την οποία είπε προχθές ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ο Mohamed bin Zayed: «Nα προσέχουν οι εχθροί μας γιατί έχουμε πολύ σκληρό πετσί και πολύ πικρή σάρκα αν μας δαγκώσουν».

Άρα, λοιπόν, εμείς είμαστε έτοιμοι να υπερασπίσουμε αυτά που κατά το Σύνταγμα έχουμε θεσμική υποχρέωση να υπερασπίσουμε, έχουμε ορκιστεί να υπερασπίσουμε. Αλλά υπάρχει μία ορθάνοιχτη πόρτα, αν η Τουρκία θελήσει να συναντηθούμε και να σφίξουμε χέρια.

ΠΙΕΡΡΟΣ ΤΖΑΝΕΤΑΚΟΣ:

Υπουργέ, θα μπορούσαμε να μιλάμε πολύ ώρα ακόμα, ως εδώ είναι.

Ευχαριστώ πάρα πολύ, ελπίζουμε να έχουμε μία νέα ευκαιρία.

ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ:

Εγώ ευχαριστώ. Να είστε καλά.

Στις εργασίες του Συνεδρίου παρέστησαν, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, ο Επίτροπος της Ε.Ε. για την Άμυνα και το Διάστημα Andrius Kubilius, ο Βουλευτής Τάσος Χατζηβασιλείου, ο Βουλευτής, Επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ και Ναύαρχος ε.α. Ευάγγελος Αποστολάκης, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Στρατηγός Δημήτριος Χούπης, ο Αρχηγός ΓΕΣ Αντιστράτηγος Γεώργιος Κωστίδης, ο Αρχηγός ΓΕΝ Αντιναύαρχος Δημήτριος-Ελευθέριος Κατάρας ΠΝ, ο Αρχηγός ΓΕΑ Αντιπτέραρχος (Ι) Δημοσθένης Γρηγοριάδης, ο Αρχηγός ΓΕΕΦ της Κυπριακής Δημοκρατίας Αντιστράτηγος Εμμανουήλ Θεοδώρου, εκπρόσωποι των Αρχηγών των Σωμάτων Ασφαλείας, ο Διευθυντής της DEFEA Βασίλης Μπάρκας, ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Κατασκευαστών Αμυντικού Υλικού (ΣΕΚΠΥ) Αναστάσιος Ροζολής, εκπρόσωποι της αμυντικής βιομηχανίας κ.ά.