Explainer: Tι είναι το εμπλουτισμένο ουράνιο, ο «άσος στο μανίκι» του Ιράν στις πυρηνικές συνομιλίες

Σε συζητήσεις για την παράταση της εκεχειρίας τους βρίσκονται το Ιράν και οι ΗΠΑ ώστε να ξεκινήσουν σε δεύτερο χρόνο διαπραγματεύσεις για κρίσιμα θέματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Η Ουάσινγκτον επιμένει ότι το Ιράν δεν πρέπει να είναι σε θέση να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα. Ενώ μεγάλο μέρος της υποδομής εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν καταστράφηκε ή υπέστη σοβαρές ζημιές όταν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ το βομβάρδισαν τον Ιούνιο, μεγάλο μέρος του ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που συσσώρευσε φέρεται να έχει «επιβιώσει». Αυτή είναι η μεγαλύτερη ανησυχία των ΗΠΑ.

Την Παρασκευή, ο Τραμπ δήλωσε σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι το Ιράν πρέπει να συμφωνήσει ότι το εμπλουτισμένο ουράνιο που έχει θαφτεί υπόγεια μετά από προηγούμενες αμερικανικές επιδρομές θα «ανακαλυφθεί» και θα καταστραφεί σε συντονισμό με το Ιράν και την πυρηνική αρχή του ΟΗΕ.

Τι είναι το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού;

Είναι ένα από τα δύο σχάσιμα υλικά, μαζί με το πλουτώνιο, με τα οποία μπορεί κανείς να φτιάξει τον πυρήνα μιας πυρηνικής βόμβας. Ενώ το πλουτώνιο συνήθως εξάγεται από το αναλωμένο καύσιμο ενός πυρηνικού αντιδραστήρα, κάτι που απαιτεί μεγάλη και ιδιαίτερα ορατή υποδομή, το ουράνιο μπορεί να εμπλουτιστεί χρησιμοποιώντας φυγοκεντρητές που έχουν πολύ μικρότερο αποτύπωμα.

Δύο από τις τρεις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού του Ιράν που είναι γνωστό ότι λειτουργούσαν όταν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ επιτέθηκαν τον Ιούνιο ήταν υπόγειες. Η υπέργεια είχε σαφώς καταστραφεί. Το ουράνιο είναι υψηλού εμπλουτισμού όταν έχει φτάσει σε καθαρότητα 20% και σε επίπεδο όπλου περίπου 90%.

Οι σύγχρονοι αντιδραστήρες χρησιμοποιούν γενικά καύσιμο εμπλουτισμένο έως και 5%, αλλά ορισμένοι χρησιμοποιούν καύσιμο εμπλουτισμένο σε υψηλότερα επίπεδα. Αυτοί που τροφοδοτούν τα αμερικανικά πυρηνικά υποβρύχια φέρεται να χρησιμοποιούν καύσιμο εμπλουτισμένο πέραν του 90%.

Τι ποσότητα διαθέτει το Ιράν;

Το Ιράν δεν έχει ενημερώσει τον πυρηνικό φορέα του ΟΗΕ για την τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου του από τις επιθέσεις του Ιουνίου ούτε έχει επιτρέψει στους επιθεωρητές του να επιστρέψουν στις τοποθεσίες όπου ήταν αποθηκευμένο.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας εκτιμά ότι το Ιράν διέθετε αυτές τις ποσότητες όταν έπεσαν οι πρώτες ισραηλινές βόμβες στις 13 Ιουνίου:
– 440,9 κιλά εμπλουτισμένα έως και 60%
– 184,1 κιλά εμπλουτισμένα έως και 20%
– 6.024,4 κιλά εμπλουτισμένα έως 5%
– 2.391,1 κιλά εμπλουτισμένα έως 2%

Σύμφωνα με ένα κριτήριο του ΔΟΑΕ, η ποσότητα στο 60% είναι αρκετή, εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω, για 10 πυρηνικά όπλα. Το απόθεμα του 20% θα ήταν αρκετό για ένα και το 5% θα μπορούσε να παράγει 12. Τι ποσότητα έχει διασωθεί παραμένει ασαφές. Ο επικεφαλής της ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Γκρόσι, δήλωσε ότι η υπηρεσία του πιστεύει ότι «λίγο περισσότερα από 200 κιλά» από το 60% του αποθέματος είναι αποθηκευμένα σε ένα συγκρότημα σηράγγων στο Ισφαχάν, το οποίο φαίνεται να έχει σε μεγάλο βαθμό παραμείνει άθικτο από τις επιθέσεις του Ιουνίου. Κάποια ποσότητα βρισκόταν επίσης στον πυρηνικό σταθμό του Νατάνζ, είπε.

Γιατί υπάρχει ανησυχία

Η ανησυχία των ΗΠΑ έχει επικεντρωθεί στο υλικό 60%, επειδή αυτό θα ήταν το ευκολότερο και άρα το ταχύτερο για την κατασκευή βόμβας. Η Ουάσινγκτον θέλει να εξαφανιστεί . Το Ιράν αρνείται ότι επιδιώκει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Καθώς το επίπεδο εμπλουτισμού του ουρανίου αυξάνεται, γίνεται εκθετικά ευκολότερος ο περαιτέρω εμπλουτισμός. Η μετάβαση από 60% σε 90% είναι ευκολότερη από τη μετάβαση από μη εμπλουτισμένο σε 5%.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες από μια πυρηνική συμφωνία μεταξύ του Ιράν και των μεγάλων δυνάμεων, η οποία κρατούσε την Τεχεράνη πολύ πιο μακριά από το να κατασκευάσει ατομική βόμβα σε σχέση με τώρα. Η αποχώρηση των ΗΠΑ το 2018 προκάλεσε την κατάρρευση της συμφωνίας και το Ιράν επέκτεινε γρήγορα το ατομικό του πρόγραμμα.

Με βάση τη συμφωνία του 2015, το Ιράν δεν εμπλούτισε πέραν του 3,67%.
Ακόμα και στο 90%, ωστόσο, χρειάζονται περισσότερα βήματα για να παραχθεί ο πυρήνας μιας βόμβας. Όταν εμπλουτίζεται, το ουράνιο βρίσκεται σε μορφή αερίου. Στη συνέχεια, πρέπει να μετατραπεί σε μέταλλο για να γίνει όπλο.

Μπορεί να μετακινηθεί;

Ναι. Το Ιράν μετέφερε εμπλουτισμένο υλικό μεταξύ τοποθεσιών υπό την παρακολούθηση της ΔΟΑΕ πριν από τις επιθέσεις του Ιουνίου. Με βάση τη συμφωνία του 2015 και έναν πρόδρομο αυτής, τα αποθέματα ουρανίου εμπλουτισμένου έως και 20% του Ιράν αραιώθηκαν ή μετατράπηκαν σε πλάκες καυσίμου αντιδραστήρων και μεταφέρθηκαν εκτός της χώρας.

Η μεταφορά πυρηνικού υλικού όπως το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού στο εξωτερικό είναι μια ευαίσθητη αλλά σχετικά συνηθισμένη διαδικασία. «Απαιτεί κάποια προφύλαξη, αλλά μπορεί να μετακινηθεί», δήλωσε ο Γκρόσι στο PBS τον Μάρτιο όταν ρωτήθηκε για το υλικό του 60%.

Θα το παραδώσει το Ιράν;

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν εξέδωσε οδηγία σύμφωνα με την οποία το υλικό του 60% δεν πρέπει να αποστέλλεται στο εξωτερικό, δήλωσαν ανώτερες ιρανικές πηγές την περασμένη εβδομάδα. Ιρανικές πηγές αναφέρουν ότι η Τεχεράνη μπορεί να συμφωνήσει να στείλει το μισό σε τρίτη χώρα, λαμβάνοντας ουράνιο εμπλουτισμένο έως 5% σε αντάλλαγμα, και να αραιώσει το άλλο μισό εντός του Ιράν.

Το Καζακστάν έχει δηλώσει ότι είναι πρόθυμο να πάρει το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού της Τεχεράνης σε περίπτωση συμφωνίας, δήλωσε στους Financial Times ο Γκρόσι. Το Καζακστάν φιλοξενεί ήδη μια διεθνώς ελεγχόμενη τράπεζα ουρανίου για να διασφαλίζει τον εφοδιασμό με καύσιμα των σταθμών παραγωγής ενέργειας στα κράτη μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.