Από τους πολεμιστές της Ακρόπολης στους ευπατρίδες του πνεύματος – Ονοματοδοσία «Οδού Ευαγγέλου Μουστάκα» στην Πλάκα

Σε μια τελετή βαθιάς ιστορικής συγκίνησης και υψηλού συμβολισμού, η οποία συνέδεσε την επέτειο της πρώτης απελευθέρωσης της Ακρόπολης με τη διαχρονική προσφορά των τέκνων της πόλης, πραγματοποιήθηκε σήμερα η επίσημη ονοματοδοσία μικρής παρόδου στην Πλάκα σε «Οδό Ευαγγέλου Μουστάκα».

Η εκδήλωση, την οποία διοργάνωσαν από κοινού ο Δήμος Αθηναίων και ο ιστορικός «Σύλλογος των Αθηναίων», έλαβε χώρα στην καρδιά του ιστορικού κέντρου. Το «παρών» έδωσαν ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων Νικήτας Κακλαμάνης, ο Δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας, ο τέως Δήμαρχος Κώστας Μπακογιάννης, εκπρόσωποι φορέων της πόλης, εξέχουσες προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, καθώς και πλήθος μελών του Συλλόγου και κατοίκων της Πλάκας.

Η διπλή ιστορική σύμπτωση

Η επιλογή της 10ης Ιουνίου για την πραγματοποίηση της τελετής δεν ήταν τυχαία. Ακριβώς 204 χρόνια πριν, στις 10 Ιουνίου 1822, οι επαναστατημένοι Αθηναίοι πέτυχαν την πρώτη απελευθέρωση του Ιερού Βράχου της Ακρόπολης από τον οθωμανικό ζυγό, επαναφέροντας το υπέρτατο μνημείο της ανθρωπότητας στα χέρια των αγωνιστών της Ελευθερίας.

Παράλληλα, ο ίδιος ο τόπος της ονοματοδοσίας κουβαλά βαρύ ιστορικό φορτίο. Η μικρή, ανώνυμη μέχρι πρότινος πάροδος, η οποία εκτείνεται ανάμεσα στις οδούς Ναυάρχου Νικοδήμου και Κέκροπος (παρακλάδι της οδού Θουκυδίδου), περιβάλλει τις εγκαταστάσεις του Συλλόγου των Αθηναίων. Το οικόπεδο αυτό συνορεύει με το ιστορικό συγκρότημα της οικογένειας του οπλαρχηγού Σπύρου Ζαχαρίτσα. Σύμφωνα με τις ιστορικές μαρτυρίες, στους υπόγειους χώρους του κτηρίου αυτού φυλάσσονταν μυστικά τα όπλα και τα πολεμοφόδια που είχε χρηματοδοτήσει ο μεγάλος Αθηναίος πατριώτης Παναγής Σκουζές. Τα όπλα αυτά, αφού μεταφέρθηκαν με ολλανδικό πλοίο στον Πειραιά, διανεμήθηκαν κρυφά στους Αθηναίους Φιλικούς και χρησιμοποιήθηκαν στην πρώτη έφοδο για την κατάληψη της πόλης την αυγή της 25ης Απριλίου 1821.

Από τους πολεμιστές της Ακρόπολης στους ευπατρίδες του πνεύματος

Το όνομα του Ευαγγέλου Μουστάκα (1860-1943) που κοσμεί πλέον τον αθηναϊκό δρόμο, αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μιας ισχυρής αλυσίδας με αδιάσπαστη συνέχεια προσφοράς στον εθνικό κορμό. Πρόγονος της οικογένειας υπήρξε ο Νικόλαος Μουστάκας, αγωνιστής του 1821, ο οποίος πολέμησε ηρωικά για την υπεράσπιση του Κάστρου των Αθηνών υπό τις διαταγές του Γιάννη Γκούρα, αλλά και στο πλευρό των στρατηγών Μακρυγιάννη και Κριεζώτη.

Αντιθέτως με τη μοίρα πολλών προεπαναστατικών οικογενειών, οι απόγονοι του Μουστάκα ήκμασαν, μετουσιώνοντας την πολεμική αρετή σε κοινωνική, πνευματική και οικονομική προσφορά. «Πρόσωπο-κλειδί» αυτής της εξέλιξης υπήρξε ο ανιψιός του αγωνιστή, ο Ευάγγελος Μουστάκας. Γεννημένος στην αθηναϊκή γειτονιά του Αγίου Φιλίππου, έχασε τη μητέρα του (το γένος Ρουσσάκη) σε βρεφική ηλικία, αλλά ανατράφηκε με θαλπωρή και μορφώθηκε υπό την καθοδήγηση της λόγιας μητριάς του, Αικατερίνης Δοντά.

Ο Ευάγγελος Μουστάκας αναγορεύτηκε διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και υπηρέτησε ως καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση για 33 συναπτά έτη (1881-1914), διδάσκοντας σε κορυφαία ιδρύματα όπως το Βαρβάκειο και το Αρσάκειο. Υπήρξε πρωτοπόρος της κοινωνικής παιδείας, συγγράφοντας εγχειρίδια της Λατινικής γλώσσας που χρησιμοποιήθηκαν στα ελληνικά σχολεία για μια τριακονταετία. Παράλληλα, μερίμνησε για τη μόρφωση των λιγότερο προνομιούχων μέσω της ίδρυσης του «Λαϊκού Πανεπιστημίου» και των «Μαθημάτων διά τον Λαόν».

Θεματοφύλακας της αθηναϊκής ιδέας

Το σπουδαιότερο ίσως έργο του, που σφράγισε την ταυτότητα της νεότερης Αθήνας, ήταν η ίδρυση του «Συλλόγου των Αθηναίων» το 1895, του οποίου υπήρξε ιδρυτής, εμπνευστής και πρώτος Πρόεδρος. Οργάνωσε τον Σύλλογο όχι μόνο ως κοιτίδα διαφύλαξης των αθηναϊκών παραδόσεων και της ιστορίας, αλλά και ως ζωντανό πυρήνα κοινωνικής πρόνοιας.

Στον ατυχή πόλεμο του 1897 φρόντισε προσωπικά για την περίθαλψη των οικογενειών των στρατευμένων, ενώ κατά την κρίσιμη δεκαετία 1912-1922 κάλεσε τους Αθηναίους σε «γενική επιστράτευση», οργανώνοντας εράνους, αποστολές εφοδίων στα μέτωπα και περίθαλψη τραυματιών, με τις γυναίκες του Συλλόγου να προσφέρουν υπηρεσίες ως εθελόντριες αδελφές νοσοκόμες.

Η ιστορική δικαίωση

Κατά τις ομιλίες της τελετής υπογραμμίστηκε ότι η πορεία της οικογένειας Μουστάκα -η οποία σε μεταγενέστερα χρόνια συνδέθηκε με την ιστορική οικογένεια Στασινόπουλου (ΒΙΟΧΑΛΚΟ)- αντανακλά την ίδια τη δημιουργική διαδρομή του νεότερου ελληνικού κράτους: από τα χαρακώματα της Εθνεγερσίας στην ανοικοδόμηση, την επιστήμη, την παιδεία και την κοινωνική πρόοδο.

Όπως επισημάνθηκε χαρακτηριστικά από τους εκπροσώπους του Δήμου Αθηναίων, η ονοματοδοσία αυτή, η οποία επετεύχθη μετά από πολυετή μάχη του Συλλόγου με τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, αποτελεί μια πράξη ιστορικής δικαιοσύνης και ηθικής αναγνώρισης. Μετατρέπει ένα άλλοτε ανώνυμο δρομάκι της Πλάκας σε μόνιμο τοπόσημο μνήμης, υπενθυμίζοντας στους περαστικούς και στις επόμενες γενιές ότι η διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας της Αθήνας αποτελεί χρέος και καθήκον.

*Πηγή φωτογραφιών: Αθηναϊκό Μουσείο Σύλλογος των Αθηναίων

ΠΗΓΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗΣ – ΑΠΕ