Συμφωνία Τραμπ-Ιράν — Ήρθε η στιγμή που «έτρεμε» ο Νετανιάχου

Στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε τη Δευτέρα το βράδυ, ο Νετανιάχου μόλις που ανέφερε τη συμφωνία σε ολόκληρη την οκτάλεπτη δήλωσή του.

Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου συζητούσε με τους συνεργάτες του για θέματα ασφαλείας σε ένα καταφύγιο αργά το βράδυ της Κυριακής, σχεδιάζοντας νέα εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων, όταν χτύπησε το τηλέφωνο. Στη γραμμή ήταν ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος του ανακοίνωσε την υπογραφή μνημονίου συμφωνίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.

Ήταν η δεύτερη τηλεφωνική επικοινωνία της ημέρας μεταξύ των δύο ηγετών.

Στην πρώτη, ο Τραμπ είπε στον Ισραηλινό ηγέτη ότι ήταν «εξοργισμένος» με την προηγούμενη επίθεση του Ισραήλ στη Βηρυτό και ότι ο Νετανιάχου «δεν έχει καμία κρίση», σύμφωνα με το Axios. Στη δεύτερη, ο Τραμπ τον ενημέρωσε ότι ο πόλεμος που είχαν ξεκινήσει μαζί στα τέλη Φεβρουαρίου είχε ουσιαστικά τελειώσει.

Όταν ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα υπέγραψε την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν το 2015, ο Νετανιάχου την απέρριψε δημόσια και έντονα. Μίλησε ενώπιον του Κογκρέσου, γνωρίζοντας ότι είχε την υποστήριξη των Ρεπουμπλικανών, καθώς επέκρινε τόσο τη συμφωνία όσο και τον πρόεδρο που την υπέγραψε. Αυτή τη φορά, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός δεν είπε σχεδόν τίποτα δημόσια για τον άνθρωπο που σύναψε τη συμφωνία.

Η αναδυόμενη συμφωνία είναι το σενάριο που Ισραηλινοί αξιωματούχοι φοβόντουσαν για εβδομάδες: Θα μπορούσε να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ και να οδηγήσει στη χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων στην Τεχεράνη, καθυστερώντας παράλληλα τις συνομιλίες για τα ζητήματα που αποτελούσαν τους δηλωμένους πολεμικούς στόχους του Ισραήλ. Το μνημόνιο κατανόησης αφήνει για μεταγενέστερη συζήτηση τα ακανθώδη θέματα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και του οπλοστασίου βαλλιστικών πυραύλων του και προσφέρει οικονομική ανάπαυλα στο καθεστώς που ο Νετανιάχου ήθελε να ανατρέψει.

Όταν ο Νετανιάχου τελικά έκανε δημόσια σχόλια μετά την ανακοίνωση του μνημονίου συνεννόησης από τον Τραμπ, ήταν ώρες αφότου άλλοι Ισραηλινοί πολιτικοί είχαν ήδη μιλήσει. Σε συνέντευξη Τύπου που έδωσε τη Δευτέρα το βράδυ, ο Νετανιάχου μόλις που ανέφερε τη συμφωνία σε ολόκληρη την οκτάλεπτη δήλωσή του.

Ίσως ακόμη πιο εκπληκτικό είναι ότι μόλις που ανέφερε τον Τραμπ στις εναρκτήριες παρατηρήσεις του, αντί να καυχηθεί για τη σχέση τους, όπως κάνει τακτικά εδώ και χρόνια.

Όταν ρωτήθηκε για τη συμφωνία αργότερα, είπε: «Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ο Πρόεδρος Τραμπ και εγώ δεν συμφωνούμε… Είμαι υπεύθυνος για τα συμφέροντα ασφαλείας του Ισραήλ και αυτό πρέπει να γίνει με σύνεση».

Η συμφωνία ενδέχεται επίσης να συνεπάγεται νέους περιορισμούς στην ικανότητα του Ισραήλ να πολεμήσει τη Χεζμπολάχ, καθώς το Ιράν απαιτεί πλήρη ισραηλινή στρατιωτική αποχώρηση από τον νότιο Λίβανο, κάτι που το Ισραήλ έχει δηλώσει ότι δεν είναι διατεθειμένο να κάνει.

Τη Δευτέρα, ένας ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η αποχώρηση «δεν ήταν όρος της συμφωνίας». «Εάν το Ιράν δεν είναι σε θέση να ελέγξει τη Χεζμπολάχ και επιτεθεί, ξέρετε, σε ισραηλινές θέσεις ή ισραηλινές πόλεις, το Ισραήλ θα έχει το δικαίωμα να αμυνθεί και να απαντήσει», δήλωσε ο αξιωματούχος.

Ενώ ο Νετανιάχου έχει μέχρι στιγμής αποφύγει μια άμεση δημόσια αντιπαράθεση με τον Τραμπ, προσωπικότητες από το πολιτικό φάσμα του Ισραήλ ήταν πολύ λιγότερο συγκρατημένες. Οι ακροδεξιοί εταίροι του Νετανιάχου στον συνασπισμό, ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς και ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, την χαρακτήρισαν «επικίνδυνη συμφωνία» αν και δήλωσαν ότι το Ισραήλ δεν θεωρεί ότι δεσμεύεται από αυτήν.

Ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ, ο οποίος είναι υποψήφιος για να εκθρονίσει τον Νετανιάχου, χαρακτήρισε το μνημόνιο κατανόησης ως «μια επικίνδυνη στροφή στην ασφάλεια του Ισραήλ». Ο πρώην αρχηγός του ισραηλινού στρατού Γκάντι Άιζενκοτ, επίσης κορυφαίος υποψήφιος για την πρωθυπουργία, το περιέγραψε ως ένα «άθλιο αποτέλεσμα» που προήλθε από την έλλειψη στρατηγικής και θάρρους.

Η επιφυλακτικότητα του Νετανιάχου αντανακλά μια ευαίσθητη στιγμή της εξωτερικής του πολιτικής, αλλά και δείχνει το πόσο «κεντρικός» είναι ο Τραμπ στην εκλογική του στρατηγική. Πριν από μήνες, η πολιτική του ομάδα είχε οραματιστεί μια σαφή πορεία προς τις εκλογές: μια γρήγορη νίκη επί του Ιράν, μια θριαμβευτική επίσκεψη στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο, μια επίσκεψη επιστροφής του Τραμπ στο Ισραήλ στην τελική ευθεία και μια πλημμύρα προεδρικών εικόνων του Νετανιάχου μέχρι τις κάλπες τον Οκτώβριο, αναφέρει το CNN.

Αντίθετα, οι συζητήσεις για τον τερματισμό του πολέμου επιδείνωσαν τις σχέσεις μεταξύ των δύο ηγετών. Μια σειρά από δημόσιες διαφωνίες αποκάλυψαν την πίεση του Τραμπ στο Ισραήλ να τερματίσει τον πόλεμο και να περιορίσει τις ενέργειές του στον Λίβανο. Οι ειλικρινείς εκκλήσεις του προς το Ισραήλ για κατάπαυση του πυρός και οι ανακοινώσεις του σχετικά με τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις στο Truth Social, καθώς και ένα πρόσφατο σχόλιο στο ABC News που αμφισβητούσε το κατά πόσον ο Νετανιάχου εξακολουθεί να θέλει να «συνεχίσει» στην πολιτική, έχουν αιφνιδιάσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό.

Ο πολιτικός σύμβουλος Ναντάβ Στράουχλερ, ο οποίος είχε συνεργαστεί προηγουμένως με τον Νετανιάχου, περιέγραψε την τρέχουσα στιγμή ως «σημείο δοκιμής», αλλά όχι ως σημείο καμπής.

«Δεν θα έβγαζα συμπεράσματα για μια σχέση τόσο γρήγορα», είπε, προσθέτοντας ότι με τις εκλογές του Οκτωβρίου να απέχουν περίπου τέσσερις μήνες, η σχέση μπορεί να ανακάμψει, με τον Τραμπ να εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό στοιχείο της προεκλογικής εκστρατείας του Ισραηλινού.

«Ο Τραμπ έχει θυμώσει και στο παρελθόν με τον Νετανιάχου και τα πράγματα πάντα επανερχόταν στη θέση τους», δήλωσε ο Στράουχλερ. «Τις τελευταίες δύο εβδομάδες δεν υπήρχε “φως” μεταξύ τους», είπε. «Ακόμα και τώρα, ο Τραμπ εξακολουθεί να τον σέβεται και δεν κλείνει την πόρτα. Υπάρχουν ακόμα 60 ημέρες για να επηρεαστεί η τελική πυρηνική συμφωνία. Όσο η φλόγα καίει και το παράθυρο είναι ανοιχτό, ο Νετανιάχου θα προσπαθήσει να μπει από την καμινάδα».

Εμφανής είναι η αλλαγή στάσης του Channel 14, του «φιλο-νετανιαχικού» τηλεοπτικού δικτύου όπου οι παρουσιαστές που κάποτε αποκαλούσαν τον Τραμπ το μεγαλύτερο δώρο για τον εβραϊκό λαό, τώρα τον καταγγέλλουν ως έναν «ηττημένο» που έχει αποδυναμώσει τόσο το Ισραήλ όσο και την Αμερική.

«Αυτή τη στιγμή, ο Τραμπ είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής εντός της βάσης του Νετανιάχου», δήλωσε κυβερνητική πηγή στο CNN, σημειώνοντας ωστόσο ότι η αλλαγή στάσης θα μπορούσε να αποδειχθεί προσωρινή ενόψει των εκλογών του Οκτωβρίου.

Οι αριθμοί λένε την ίδια ιστορία. Μια πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Δημοκρατίας του Ισραήλ που δημοσιεύθηκε την περασμένη εβδομάδα διαπίστωσε μια απότομη πτώση στο ποσοστό των Εβραίων Ισραηλινών που θεωρούν την ασφάλεια του Ισραήλ ως κεντρική μέριμνα για τον Τραμπ — από 64% τον Μάρτιο σε 44% αυτόν τον μήνα, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί από τα τέλη του 2024.

«Η μετοχή του Τραμπ μειώνεται», έγραψε ο δεξιός πολιτικός αναλυτής Μάτι Τούχφελντ στην εφημερίδα Maariv την περασμένη εβδομάδα, «δεν υπάρχει ακόμη συντριβή ή κατάρρευση, αλλά η τάση είναι πτωτική». Η ομάδα της προεκλογικής εκστρατείας του Νετανιάχου, ανέφερε, αναζητά τώρα νέα προεκλογικά συνθήματα επειδή η καμπάνια «Δυνατοί Μαζί» στην οποία συμμετείχαν οι δύο ηγέτες «δεν θα επιτύχει πλέον το ίδιο αποτέλεσμα που αναμενόταν αρχικά».

Οι ηγέτες της αντιπολίτευσης εξετάζουν επίσης την αλλαγή. Μια πηγή που γνωρίζει τον σχεδιασμό τους δήλωσε στο CNN ότι εάν ο Τραμπ δεν υποστηρίξει τον Νετανιάχου, οι αντίπαλοί του σχεδιάζουν να το χρησιμοποιήσουν εναντίον του και να το παρουσιάσουν ως απόδειξη ότι «έχει εγκαταλείψει τα συμφέροντα ασφαλείας του Ισραήλ». Στελέχη της αντιπολίτευσης, ανέφερε η πηγή, μεταφέρουν μηνύματα στις επαφές του Τραμπ, προτρέποντάς τον να μην υποστηρίξει τον Νετανιάχου και να μην συμμετάσχει ενεργά στην προεκλογική του εκστρατεία.

Ωστόσο, το στρατόπεδο του Νετανιάχου εξακολουθεί να πιστεύει ότι πρόκειται μόνο για ένα προσωρινό εμπόδιο. Παρασκηνιακά, μια ισραηλινή πηγή δήλωσε στο CNN ότι ο Νετανιάχου επιδιώκει κρυφά μια κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον πρόεδρο των ΗΠΑ – κάτι που το γραφείο του έχει αρνηθεί. Μια τέτοια συνάντηση θα επέτρεπε στον Νετανιάχου να μεταφέρει στον Τραμπ τις ανησυχίες του σχετικά με την αναδυόμενη συμφωνία με το Ιράν. Και θα έδινε στον Νετανιάχου το πολιτικό νόμισμα με το οποίο ήλπιζε να διαπραγματευτεί: μια εικόνα του πόσο κοντά είναι στον Τραμπ.

Ισραήλ: Μόνο το 18% υποστηρίζει τη συμφωνία

Μια νέα δημοσκόπηση από τον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα του Ισραήλ, Kan, κατέδειξε μικρή υποστήριξη στη συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

Από τους 555 Ισραηλινούς που συμμετείχαν στην έρευνα την Τρίτη, μόνο το 18% δήλωσε ότι υποστηρίζει τη συμφωνία, ενώ το 55% δήλωσε ότι αντιτίθεται σε αυτήν.

Το 70% δήλωσε ότι «εξακολουθεί να φοβάται την ιρανική απειλή», ακόμη και μετά τις πρόσφατες επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ, οι οποίες φέρεται να στόχευσαν εκτενώς τις στρατιωτικές υποδομές του Ιράν.

Το 40% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι εξακολουθεί να πιστεύει ότι ο Τραμπ θα «θεωρείται ‘σπουδαίος φίλος του Ισραήλ’, ακόμη και μετά την υπογραφή της συμφωνίας».

Περίπου το 32% δήλωσε ότι πιστεύει ότι η «θέση του προέδρου των ΗΠΑ σε σχέση με το Ισραήλ θα αλλάξει».

Δείτε όλες τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή ΕΔΩ.