Άδεια διαμονής στην Ελλάδα για ομογενή

Του Χρήστου Ηλιόπουλου*

Αθήνα, 28-6-2026.  

Είναι γνωστό ότι πολλοί ομογενείς επιθυμούν να αποκτήσουν την ελληνική ιθαγένεια, καθώς αυτή τους παρέχει τη δυνατότητα να κατέχουν ελληνικό διαβατήριο, το οποίο αποτελεί ταυτόχρονα και ευρωπαϊκό διαβατήριο. Ο κάτοχος ελληνικού διαβατηρίου μπορεί να ταξιδεύει, να διαμένει μόνιμα και να εργάζεται σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) χωρίς θεώρηση εισόδου (βίζα) και χωρίς ιδιαίτερες διοικητικές διατυπώσεις, απολαμβάνοντας τα ίδια δικαιώματα με τους πολίτες της χώρας στην οποία κατοικεί.

Επιπλέον, η απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας παρέχει τη δυνατότητα έκδοσης ελληνικής αστυνομικής ταυτότητας, η οποία αποτελεί από μόνη της ταξιδιωτικό έγγραφο, που επιτρέπει ταξίδια εντός της Ε.Ε. και του χώρου Schengen, χωρίς να απαιτείται η κατοχή διαβατηρίου.

Στην πράξη, όμως, αρκετοί πολίτες τρίτων χωρών με ελληνική καταγωγή, όταν επιχειρούν να εγγραφούν σε Δημοτολόγιο Δήμου στην Ελλάδα, διαπιστώνουν ότι η διαδικασία είναι περισσότερο σύνθετη και γραφειοκρατική από όσο ανέμεναν. Συχνά αποκαλύπτεται ότι το όνομα ή το επώνυμο του γονέα, του παππού ή της γιαγιάς τους μεταβλήθηκε κατά τη μετανάστευση από την Ελλάδα προς χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, η Αυστραλία, η Νότια Αφρική κ.α.. Η διαφοροποίηση αυτή των στοιχείων ταυτότητας μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά εμπόδια στην απόδειξη της ελληνικής καταγωγής και, κατά συνέπεια, να καθυστερήσει την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας.

Σε άλλες περιπτώσεις, ανακύπτουν διαφορετικά νομικά ζητήματα, όπως η ανάγκη αναγνώρισης στην Ελλάδα διαζυγίου που εκδόθηκε στο εξωτερικό ή η εύρεση στο εξωτερικό πρόσθετων εγγράφων. Τα προβλήματα αυτά συχνά μπορούν να επιλυθούν, απαιτούν όμως χρόνο και συγκεκριμένες νομικές διαδικασίες. Υπάρχουν, επίσης, περιπτώσεις στις οποίες τα εμπόδια είναι σοβαρότερα, με αποτέλεσμα ο ενδιαφερόμενος να χρειάζεται να ακολουθήσει διαφορετική διαδικασία κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας, η οποία προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, συνέντευξη με την Πρόξενο της Ελλάδας στην χώρα του εξωτερικού, κάποια γνώση της ελληνικής γλώσσας, καθώς και στοιχείων της ελληνικής ιστορίας και του ελληνικού πολιτισμού.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν ένας ομογενής επιθυμεί να εγκατασταθεί στην Ελλάδα για ένα ή δύο χρόνια, να αναπτύξει επαγγελματική δραστηριότητα ή να παραμείνει για προσωπικούς ή οικογενειακούς λόγους για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 90 ημερών, ενώ η διαδικασία απόκτησης της ελληνικής ιθαγένειας δεν μπορεί να ολοκληρωθεί σύντομα;

Στις περιπτώσεις αυτές, η ελληνική νομοθεσία παρέχει μια σημαντική εναλλακτική λύση. Πολίτης τρίτης χώρας (δηλαδή πολίτης εκτός Ε.Ε.), ο οποίος αποδεικνύει την ελληνική καταγωγή του, μπορεί να υποβάλει αίτηση για χορήγηση άδειας διαμονής στην Ελλάδα ως ομογενής. Με άλλα λόγια, ακόμη και αν η εγγραφή στο Δημοτολόγιο καθυστερεί ή υπάρχουν νομικά εμπόδια που δεν επιτρέπουν την άμεση κτήση της ελληνικής ιθαγένειας, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να αποκτήσει δικαίωμα νόμιμης διαμονής στην Ελλάδα μέσω της ειδικής άδειας διαμονής για ομογενείς.

Οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση άδειας διαμονής ως ομογενούς είναι, κατά κανόνα, λιγότερο αυστηρές από εκείνες που απαιτούνται για την αναγνώριση της ελληνικής ιθαγένειας. Για παράδειγμα, η διαφοροποίηση του επωνύμου ενός προγόνου μεταξύ Ελλάδας και εξωτερικού συνήθως δεν αποτελεί ανυπέρβλητο εμπόδιο για την έκδοση άδειας διαμονής. Έτσι, ένας αλλοδαπός ελληνικής καταγωγής, ο οποίος γεννήθηκε στην Αυστραλία, τον Καναδά, τις Ηνωμένες Πολιτείες ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα και επιθυμεί να παραμείνει στην Ελλάδα για διάστημα μεγαλύτερο των 90 ημερών, μπορεί, εφόσον αντιμετωπίζει δυσχέρειες στην απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας, να αιτηθεί άδεια διαμονής ως ομογενής, να εγκατασταθεί νόμιμα στην Ελλάδα και παράλληλα να συνεχίσει τις ενέργειες για την επίλυση των νομικών ζητημάτων που εμποδίζουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας.

Η άδεια διαμονής που χορηγείται σε πρόσωπο το οποίο αναγνωρίζεται ως ομογενής παρέχει επίσης δικαίωμα πρόσβασης στην αγορά εργασίας στην Ελλάδα. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για πολλούς ομογενείς, είτε επειδή επιθυμούν να εργαστούν κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στη χώρα, είτε επειδή η νόμιμη εργασία τους επιτρέπει να αποκτήσουν Αριθμό Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης (ΑΜΚΑ) και να έχουν πρόσβαση στις παροχές του δημόσιου συστήματος υγείας.

Συνολικά, η χορήγηση άδειας διαμονής μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα για τον ομογενή που δεν είναι ακόμη σε θέση να αποκτήσει άμεσα την ελληνική ιθαγένεια. Του δίνει τη δυνατότητα να επανασυνδεθεί με την Ελλάδα και τις οικογενειακές του ρίζες, να γνωρίσει καλύτερα τη χώρα και την ελληνική γλώσσα, να ενταχθεί σταδιακά στην ελληνική κοινωνία και παράλληλα να συνεχίσει τις νομικές ενέργειες που θα του επιτρέψουν να αποκτήσει και την ελληνική ιθαγένεια.

 *Ο Χρήστος Ηλιόπουλος είναι Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω,  Master of Laws.www.greekadvocate.eubm–bioxoi@otenet.gr