Μια μικρή Ιαπωνία στην καρδιά της Αθήνας: Κήπος … σημείο συνάντησης δύο πολιτισμών

Απέναντι από την Εθνική Πινακοθήκη, ανάμεσα στη Μιχαλακοπούλου, τη Νηρηίδων και τη λεωφόρο Βασιλέως Αλεξάνδρου, υπάρχει ένας χώρος που μοιάζει να ακολουθεί διαφορετικό ρυθμό από εκείνον της πόλης. Σε περίπου 3.500 τετραγωνικά μέτρα, ο Ιαπωνικός Κήπος επιχειρεί να μεταφέρει στην Αθήνα στοιχεία του ιαπωνικού πολιτισμού αλλά και μίας ολόκληρης φιλοσοφίας γύρω από τη φύση και την εναλλαγή των εποχών.

Η δημιουργία του ξεκίνησε στο Πάρκο Νηρηίδων στο πλαίσιο του προγράμματος του Δήμου Αθηναίων «Υιοθέτησε την Πόλη σου», με την υποστήριξη της JTI Hellas και υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Ιαπωνίας. Η ιδέα είχε γεννηθεί έπειτα από προτροπή του προέδρου του Ελληνοϊαπωνικού Συνδέσμου Δήμου Βρατσάνου, ενώ η ολοκλήρωση του έργου γιορτάστηκε το καλοκαίρι του 2022 με το πρώτο Natsu Matsuri, το οποίο είναι παραδοσιακό ιαπωνικό καλοκαιρινό φεστιβάλ, με φωτισμένα φαναράκια, μουσική και ανθρώπους ντυμένους με κιμονό.

Έτσι, ο κήπος έχει αποκτήσει μια δεύτερη λειτουργία καθώς εκτός από χώρος πρασίνου, είναι ένα μικρό σημείο επαφής της Αθήνας με την ιαπωνική κουλτούρα.

«Ο Ιαπωνικός Κήπος αποτελεί έναν σύνδεσμο ανάμεσα στους δύο λαούς και έναν χώρο όπου οι Έλληνες μπορούν να έρθουν σε άμεση επαφή με στοιχεία του ιαπωνικού πολιτισμού», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Ko Shiratori, Μορφωτικός Ακόλουθος της Πρεσβείας της Ιαπωνίας στην Ελλάδα.

Η ίδια η λογική του χώρου ακολουθεί βασικές αρχές της ιαπωνικής κηποτεχνίας. Ο κήπος αποτελείται από επτά διαφορετικές ζώνες, με πλούσια βλάστηση και στοιχεία νερού που δημιουργούν ποικιλία και αρμονική συνέχεια στον χώρο. «Ο σχεδιασμός του έγινε με γνώμονα τις αρχές της ιαπωνικής κουλτούρας, με ισορροπημένη εναλλαγή και συνύπαρξη διαφορετικών φυσικών στοιχείων, ενώ παράλληλα ιαπωνικά φυτικά είδη συνδυάζονται με μεσογειακή χλωρίδα, ώστε ο κήπος να είναι βιώσιμος και να εντάσσεται αρμονικά στο αθηναϊκό τοπίο» όπως περιγράφει ο κ. Shiratori.

Ανάμεσά τους βρίσκονται και αναγνωρίσιμα στοιχεία της ιαπωνικής παράδοσης: η πύλη torii, η πέτρινη λεκάνη νερού tsukubai και το πέτρινο φανάρι τύπου Oribe που παραπέμπουν στην απλότητα, στην ισορροπία και στη στενή σχέση ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος που χαρακτηρίζουν τους παραδοσιακούς ιαπωνικούς κήπους.

Οι δώδεκα κερασιές

Το πιο αναγνωρίσιμο στοιχείο του κήπου είναι οι δώδεκα ιαπωνικές ανθοκερασιές Prunus «Kanzan». Η εγκατάστασή τους στην Αθήνα δεν ήταν εξαρχής εύκολη καθώς οι ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες της Αττικής δοκίμασαν τα δέντρα και ορισμένα χρειάστηκε να αντικατασταθούν μέχρι να βρεθεί η ισορροπία που θα τους επέτρεπε να προσαρμοστούν. Πλέον, έχουν εγκλιματιστεί και την άνοιξη μεταμορφώνουν για λίγες εβδομάδες ένα τμήμα του αθηναϊκού τοπίου.

Για τους Ιάπωνες η ανθοφορία της κερασιάς είναι γεμάτη συμβολισμούς. Η σύντομη διάρκεια των λουλουδιών συνδέεται με την ιαπωνική αντίληψη του mono no aware, που είναι η επίγνωση ότι η ομορφιά των πραγμάτων βρίσκεται και στο γεγονός ότι δεν διαρκούν για πάντα. Γι’ αυτό και κάθε άνοιξη εκατομμύρια Ιάπωνες συγκεντρώνονται κάτω από τα δέντρα και γιορτάζουν την άφιξη της άνοιξης συμμετέχοντας στο hanami, την παράδοση της παρατήρησης των ανθισμένων κερασιών. Η Πρεσβεία θα ήθελε μια αντίστοιχη συνήθεια να δημιουργηθεί κάποτε και στην Αθήνα. Όπως αναφέρει ο Ko Shiratori, η ανθοφορία των δώδεκα «Kanzan» μπορεί σταδιακά να γίνει μια αφορμή ώστε περισσότεροι Αθηναίοι να επισκέπτονται τον κήπο την άνοιξη και να γνωρίζουν από κοντά μια από τις πιο χαρακτηριστικές παραδόσεις της Ιαπωνίας.

Οι κάτοικοι που τηλεφωνούν για τον κήπο

Τον Ιαπωνικό Κήπο έχουν αγκαλιάσει και οι κάτοικοι της περιοχής, που αναγνωρίζουν ότι αποτελεί ένα στολίδι για το κέντρο της Αθήνας. Στην Πρεσβεία της Ιαπωνίας φτάνουν κατά καιρούς, τηλεφωνήματα κατοίκων που παρατηρούν τον κήπο στην καθημερινότητά τους και επικοινωνούν όταν θεωρούν ότι κάποιο σημείο του χρειάζεται φροντίδα.

Για την Πρεσβεία, αυτό το ενδιαφέρον έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι ο χώρος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα ξένο ή αποκομμένο στοιχείο της πόλης. «Ο Ιαπωνικός Κήπος έχει λάβει πολύ θετικά σχόλια από τους κατοίκους της Αθήνας. Η ανάδειξη του κήπου σε χώρο γαλήνης και αναψυχής για την τοπική κοινωνία μάς γεμίζει ικανοποίηση, καθώς επιβεβαιώνει ότι οι πολίτες έχουν αγκαλιάσει θερμά την παρουσία του στον αστικό ιστό. Η JTI Hellas, ως χορηγός του Ιαπωνικού Κήπου, έχει στηρίξει οικονομικά τη λειτουργία και τη διατήρησή του από την ημέρα των εγκαινίων του, και είμαστε ιδιαίτερα ευγνώμονες για τη συνεχή υποστήριξή της».

Από έναν κήπο σε ένα μικρό ιαπωνικό πανηγύρι

Μία φορά τον χρόνο, πάντως, η ησυχία που χαρακτηρίζει έναν ιαπωνικό κήπο δίνει τη θέση της σε μουσική, φαναράκια, φαγητό και κόσμο.

Το Natsu Matsuri, το ιαπωνικό καλοκαιρινό φεστιβάλ που διοργανώνουν η Πρεσβεία της Ιαπωνίας και ο Δήμος Αθηναίων, έχει πλέον καθιερωθεί στον συγκεκριμένο χώρο και το καλοκαίρι του 2026 πραγματοποιήθηκε για πέμπτη συνεχή χρονιά.

Η γιορτή μεταφέρει στην Αθήνα μια παράδοση ιδιαίτερα οικεία στους Ιάπωνες αλλά, όπως αποδεικνύεται, όχι τόσο ξένη προς την ελληνική εμπειρία: πάγκοι με φαγητά και γλυκά, μουσική, παιχνίδια, παραδοσιακές ενδυμασίες και φαναράκια. Ένα ιαπωνικό matsuri που, ως προς τη λογική του, θυμίζει αρκετά ένα ελληνικό καλοκαιρινό πανηγύρι.

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας στην Αθήνα διαπιστώνει τα τελευταία χρόνια, ένα ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον των Ελλήνων για την Ιαπωνία, το οποίο αποτυπώνεται και στην ανταπόκριση σε εκδηλώσεις όπως το Natsu Matsuri. Ένα ενδιαφέρον που δεν περιορίζεται στις περισσότερο αναγνωρίσιμες πλευρές της σύγχρονης ιαπωνικής κουλτούρας, όπως τα anime και τα manga, αλλά επεκτείνεται στη γλώσσα, στην παράδοση, στις τέχνες και στη γαστρονομία.

Το ενδιαφέρον αυτό αποκτά φέτος μια ακόμη διάσταση, καθώς η Ιαπωνία είναι η Τιμώμενη Χώρα στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, φέρνοντας ακόμη περισσότερο στο προσκήνιο τις σχέσεις και τις πολιτιστικές ανταλλαγές ανάμεσα στις δύο χώρες.

ΑΠΕ