Πάνω από 43 κοστούμια και 140 έργα του Γιάννη Μετζικώφ σε έναν «κόσμο θαυμάτων» στο Τελλόγλειο

Πώς περιγράφεται ενδυματολογικά ένας μισαλλόδοξος άνθρωπος;

Πώς αποτυπώνεται η αγνότητα σε ένα κοστούμι;

Και πώς ένα ρούχο μπορεί να κάνει έναν θεατρικό ρόλο πιο πειστικό;

Οι απαντήσεις δεν βρίσκονται μόνο στο κείμενο μιας παράστασης, αλλά και στην εικόνα της, σε εκείνο το σύνολο από υφάσματα, χρώματα, αντικείμενα και λεπτομέρειες που μεταμορφώνει τον ηθοποιό και συμβάλλει στη διαμόρφωση του χαρακτήρα που υποδύεται.

Αυτόν τον κόσμο αποκαλύπτει η νέα έκθεση του Τελλογλείου Ιδρύματος Τεχνών ΑΠΘ «Γιάννης Μετζικώφ.

Ένας κόσμος θαυμάτων», που εγκαινιάζεται την ερχόμενη Τετάρτη και απλώνεται σε τρεις ορόφους του Ιδρύματος, παρουσιάζοντας μια σημαντική διαδρομή περίπου τεσσάρων δεκαετιών στο θέατρο, αλλά και την παράλληλη ζωγραφική δημιουργία του σπουδαίου ζωγράφου, ενδυματολόγου και σκηνογράφου.

«Η εικόνα του θεάτρου είναι πάρα πολύ σημαντικό πράγμα, ακόμη και στις μέρες μας που λίγο έχει απλουστευτεί. Η εικόνα του θεάτρου προσδιορίζει κατά κάποιο τρόπο την ίδια την οντότητα του θεάτρου, γιατί το θέατρο είναι θέαμα, δεν είναι ακρόαμα», δηλώνει ο Γιάννης Μετζικώφ, υπογραμμίζοντας ότι η έκθεση επιχειρεί να μεταφέρει κάτι από την εμπειρία μιας θεατρικής παράστασης, έχοντας τη δική της ατμόσφαιρα αλλά και έναν παιδαγωγικό χαρακτήρα.

Στην έκθεση παρουσιάζονται 43 μοναδικά κοστούμια, περισσότερα από 600 αξεσουάρ, μάσκες και καπέλα, καθώς και 140 ζωγραφικά έργα. Το υλικό προέρχεται από τέσσερις σημαντικούς θεατρικούς και πολιτιστικούς οργανισμούς, το Εθνικό Θέατρο, την Εθνική Λυρική Σκηνή, το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, αλλά και από τη συλλογή του ίδιου του καλλιτέχνη και δίνει τη δυνατότητα στον επισκέπτη να περιηγηθεί σε διαφορετικά θεατρικά είδη, από το αρχαίο δράμα και το κλασικό θέατρο έως την όπερα και το μπαλέτο. Βολπόνε, Μήδεια, Οιδίπους Τύραννος, Προμηθέας Δεσμώτης, Όρνιθες, Νεφέλες, Θεσμοφοριάζουσες, Η Λίμνη των Κύκνων, Σαλώμη, Μάκμπεθ και Σελεστίνα είναι ορισμένες από τις εμβληματικές παραστάσεις που εκπροσωπούνται μέσα από τα κοστούμια και τα αντικείμενα της έκθεσης.

Ο καλλιτέχνης, ο οποίος έχει εργαστεί σε περίπου 400 παραστάσεις στη διάρκεια της επαγγελματικής του πορείας, στέκεται ιδιαίτερα στους ανθρώπους που εργάζονται πίσω από τη σκηνή και συχνά παραμένουν αθέατοι για το κοινό. «Τα χέρια μου είναι άλλοι άνθρωποι, πολύ πιο σεμνοί από μένα, που δεν θα σας μιλήσουν. Και είναι πολύ σπουδαίο το ότι δουλεύω με το πάθος τους. Δεν θα τους συναντήσετε αυτούς τους ανθρώπους, που κρυμμένοι στο παρασκήνιο δεν βγαίνουν για να υποκλιθούν. Είναι όμως το μεγαλύτερο από τα κεφάλαια του αποτελέσματος», λέει ο κ. Μετζικώφ.

Μιλά για έναν «μαγικό στρατό από επαγγέλματα που υπήρχαν κάποτε και τώρα συρρικνώνεται, καθώς η χειροναξία υποχωρεί», αναφερόμενος στις «θεατρομοδίστρες», τους «κεντητές και τις κεντήστρες», τους ανθρώπους που επεξεργάζονταν τα κοστούμια, τους «πατιναδόρους», τους τσαγκάρηδες και τους «περουκέρηδες».

Για πρώτη φορά στη Θεσσαλονίκη ατομική έκθεση σκηνογράφου

Για τη γενική διευθύντρια του Τελλογλείου, ομότιμη καθηγήτρια ΑΠΘ Αλεξάνδρα Γουλάκη- Βουτυρά, η έκθεση αποτελεί μια ιδιαίτερη στιγμή για το Ίδρυμα, καθώς φέρνει στη Θεσσαλονίκη μια μεγάλη ενότητα έργων ενός από τους σημαντικότερους Έλληνες σκηνογράφους και ενδυματολόγους. «Είμαστε ιδιαίτερα περήφανοι στο Τελλόγλειο που, σε τόσο δύσκολους καιρούς, με τις δυσκολίες που υπάρχουν διεθνώς αλλά και στον δικό μας χώρο, τολμάμε μια έκθεση πραγματικά ιστορικής σημασίας. Μια έκθεση που μας μιλά για το Gesamtkunstwerk, το “ συνολικό έργο τέχνης”, όπως το έλεγε ο Βάγκνερ, εκεί όπου συναντώνται ο λόγος, η μουσική, το θέαμα, το θέατρο και πολλές ακόμη τέχνες», επισημαίνει. «Είναι μια σύνθετη και δύσκολη δουλειά, πολύ περισσότερο επειδή το έργο ζει μόνο την ώρα που παίζεται πάνω στη σκηνή. Μετά εξαφανίζεται και μένουν μόνο κάποια χειροπιαστά στοιχεία, όπως το κοστούμι και τα σκηνικά, που μπορούν να μας δώσουν μια ιδέα για τους υπέροχους ανθρώπους που τα φόρεσαν, για τον συγγραφέα που έγραψε το κείμενο και για την προσπάθεια που κάνουν οι θεατρικοί οργανισμοί», προσθέτει.

Από την πλευρά του, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ Αστέρης Πελτέκης υπογραμμίζει τη λειτουργία του κοστουμιού ως βασικού στοιχείου της θεατρικής ερμηνείας. «Στο θέατρο το κοστούμι είναι ένα σύμβολο, πέρα από την ανθρώπινη εκδοχή ενός ντυσίματος. Ιδίως στο αρχαίο δράμα και στο κλασικό θέατρο, αλλά και γενικότερα, το πώς θα ντύσεις, για παράδειγμα, τη λαίδη Μάκμπεθ, δεν είναι τι χρώμα κοστούμι θα της βάλεις ή αν θα είναι ωραίο πάνω στο σώμα της. Πρέπει να συμβολίζει τον χαρακτήρα. Είναι μέρος της ερμηνείας της υποκριτικής. Οπότε, όταν έχεις να κάνεις με σπουδαίους καλλιτέχνες, οι προτάσεις τους δεν είναι απλώς όμορφες. Είναι ωραίες, συγκεκριμένες και εύστοχες», αναφέρει. Ο ίδιος, όπως είπε, είχε την «τιμή και την τύχη» να συναντήσει τον Γιάννη Μετζικώφ ως νέος ηθοποιός στις μεγάλες παραγωγές του ΚΘΒΕ και να γνωρίσει από κοντά το ακούραστο και αγωνιώδες ταλέντο του, αλλά και την επιμονή του να αναζητά και να ανακαλύπτει αντικείμενα από μικρά καταστήματα και διαφορετικές πηγές.

Για πολύ μεγάλη τιμή που η έκθεση εντάσσεται στο πρόγραμμα των φετινών Δημητρίων έκανε λόγο ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού και Τουριστικής Ανάπτυξης Βασίλης Γάκης, επισημαίνοντας ότι παρουσιάζει τις παραστατικές τέχνες μέσα από την εικαστική τους πλευρά. «Μια θεατρική παραγωγή έχει πάρα πολλά στοιχεία. Δεν είναι μόνο ο λόγος. Πολύ σημαντικό ρόλο παίζουν το κοστούμι και η σκηνογραφία. Και είναι πραγματικά πολύ ενδιαφέρον, γιατί τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια ιδιαίτερη μινιμαλιστική τάση στη σκηνογραφία και στην παρουσίαση των θεατρικών παραγωγών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν παραγωγές οι οποίες δίνουν μεγάλη σημασία στη σκηνογραφία και στο κοστούμι», λέει χαρακτηριστικά.

Η παρουσία του Μετζικώφ στο Τελλόγλειο έχει και μια προηγούμενη ιστορία. Το 2006 το Ίδρυμα είχε παρουσιάσει έκθεση αφιερωμένη στη δημιουργία του, σε συνεργασία και με τον τότε καλλιτεχνικό διευθυντή του Εθνικού Θεάτρου, αείμνηστο Νίκο Κούρκουλο. Η συνεργασία εκείνη αποτελεί σήμερα ξεχωριστή ενότητα της νέας έκθεσης.

Την επιμέλεια της έκθεσης έχει ο Γιάννης Μετζικώφ, με μέριμνα και συνεπιμέλεια της γενικής διευθύντριας του Τελλογλείου και του δρ Ιστορικού Τέχνης Miguel Fernández Belmonte, από το Τμήμα Συλλογών Έργων Τέχνης του Τελλογλείου.

Η έκθεση αποτελεί συνδιοργάνωση του Τελλογλείου Ιδρύματος και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και εντάσσεται στα 61α Δημήτρια του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου στις 20:00 από τη Μαριάννα Λάτση, ενώ η έκθεση θα παραμείνει στο Τελλόγλειο έως τον Φεβρουάριο του 2027.

ΑΠΕ – Βαρβάρα Καζαντζίδου

*Φωτογραφίες: Τελλόγλειο/ Σίσσυ Βασιλειάδου