Η εμπεριστατωμένη διάλεξη του Ευάγγελου Βενιζέλου για το εμπερίστατο Φανάρι

Το Γραφείο Εκπροσωπήσεως του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Αθήνα σε συνεργασία με επιστημονική επιτροπή καθηγητών του Τμήματος Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ (Δημήτριος Μόσχος, Καθηγητής, Σταύρος Γιαγκάζογλου, Αν. Καθηγητής και Επίσκοπος Ανδίδων π. Ισίδωρος (Κάτσος), Επ. Καθηγητής) οργάνωσε στο Χριστιανικό και Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών τη 2η εκδήλωση της σειράς των διαλέξεων με θέμα «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στον σύγχρονο κόσμο».

Η 2η διάλεξη πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026, από τον κ. Ευάγγελο Βενιζέλο, πρώην Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης και Υπουργό Εξωτερικών, Ομ. Καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ και Επίτιμο Διδάκτορα του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας με θέμα «Το Οικουμενικό Πατριαρχείο και το πρωτείο του λόγου μέσα σε έναν εμπερίστατο κόσμο».

Τον διακεκριμένο ομιλητή, πολιτικό και ακαδημαϊκό δάσκαλο προσφώνησε με θερμούς λόγους ο Σεβ. Μητροπολίτης Λαοδικείας κ. Θεοδώρητος, Διευθυντής του Γραφείου Εκπροσωπήσεως του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Αθήνα.

Ακολούθησε η ομιλία του Ευάγγελου Βενιζέλου, ο οποίος με λόγο μεστό, καίριο και συναρπαστικό αναφέρθηκε στις σύγχρονες προκλήσεις και πώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο τοποθετείται απέναντι σε αυτές.

Αρχικά ο Ευάγγελος Βενιζέλος έκανε αναφορά στο πρωτείο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην ορθόδοξη εκκλησιολογία, συνδέοντας το με τη συνοδικότητα. Ασφαλώς, η Ορθοδοξία χρειάζεται πρωτείο χωρίς συγκεντρωτισμό και έμπρακτη συνοδικότητα χωρίς ακέφαλη πολυφωνία. Στο πλαίσιο αυτό το Οικουμενικό Πατριαρχείο ασκεί τη θεσμική ευθύνη και μέριμνα για την πανορθόδοξη ενότητα και συνεργασία για τους θεολογικούς διαλόγους με τις άλλες χριστιανικές Εκκλησίες και Ομολογίες καθώς και η ευθύνη για τους διαθρησκειακούς διαλόγους, για την Ορθόδοξη Διασπορά ανά τον κόσμο, για τη χορήγηση του αυτοκεφάλου και την αποκατάσταση της εκκλησιαστικής κοινωνίας κ.λπ. Το πρωτείο τιμής και διακονίας δεν συνιστά συγκεντρωτική διοίκηση. Η λειτουργία του είναι κατεξοχήν συντονιστική και ενωτική, ευθύνη να υπηρετεί την ενότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Είναι πρωτείο κοινωνίας, πρωτοβουλίας, συντονισμού, μαρτυρίας και διακονίας.

Ωστόσο, ο Ευάγγελος Βενιζέλος στάθηκε κυρίως στο πρωτείο του λόγου που εκπέμπει το Οικουμενικό Πατριαρχείο στον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό. Σε έναν εμπερίστατο κόσμο, το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν έχει πρωτίστως τη δυνατότητα να επιβάλει τον λόγο του με πολιτική, οικονομική ή διοικητική ισχύ. Έχει όμως τη δυνατότητα να καταθέτει έναν λόγο που ενώνει, ερμηνεύει, συμφιλιώνει και παρηγορεί.

Σε έναν κόσμο κατακερματισμένο από πολώσεις, ανταγωνισμούς, εθνικισμούς και αντιπαλότητες, η Κωνσταντινούπολη υπενθυμίζει ότι η καθολικότητα της Εκκλησίας δεν ταυτίζεται με την εθνική της κατάτμηση, αλλά με την έμπρακτη έγνοια για την ενότητα. Ο λόγος της ενότητας και της ειρήνης, όχι απλώς ως πολιτικό σύνθημα, αλλά ως εκκλησιαστική άρνηση της λογικής ότι η ισχύς, η επικράτηση και η επιβολή αποτελούν το τέλος της ιστορίας. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος έχει επανειλημμένα συνδέσει την αξιοπιστία της Ορθοδοξίας με την ικανότητά της να προσφέρει στον κόσμο «το μήνυμα της ελπίδας» και την εμπειρία της αγάπης. Ο σύγχρονος λόγος ευθύνης του Οικουμενικού Πατριαρχείου εκφράζεται κατεξοχήν στην οικολογική μαρτυρία του και στην θαρραλέα θεολογική υπεράσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπινου προσώπου, η οποία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός λόγου που μετατρέπει την ορθόδοξη θεολογία σε δημόσια και οικουμενική ευθύνη «υπέρ της του κόσμου ζωής». Η οικουμενικότητα αυτή δεν σημαίνει απλώς ότι το Πατριαρχείο βρίσκεται γεωγραφικά παντού. Σημαίνει ότι μπορεί να λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης, μεταξύ Εκκλησίας και σύγχρονου πολιτισμού, μεταξύ πίστεως και δημόσιου λόγου, χωρίς να εγκαταλείπει την ορθόδοξη ταυτότητά του. Ο λόγος του εκφράζεται πάντοτε ως διάλογος όχι μόνο εντός της Εκκλησίας αλλά και στον δημόσιο χώρο.

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος επισήμανε το άκρως παράδοξο του πρωτείου του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο βρίσκεται σήμερα σε μια ιστορική θέση όπου διαθέτει μικρή κοσμική ισχύ αλλά μεγάλη συμβολική και πνευματική βαρύτητα. Η Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία στο Φανάρι επιβιώνει όχι επειδή κυριαρχεί, αλλά επειδή μαρτυρεί. Πρόκειται για ένα πρότυπο πρωτείου χωρίς ηγεμονία. Το πρωτείο του Οικουμενικού Πατριαρχείου σήμερα δεν είναι πρωτίστως πρωτείο εξουσίας· είναι πρωτείο ευθύνης. Και το πρωτείο του λόγου του δεν είναι πρωτείο επιβολής· είναι πρωτείο μαρτυρίας.

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος αναφέρθηκε στις πρόσφατες σημαντικές ομιλίες του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στην Αγγλία για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την οικοθεολογία, αλλά και στο πρόσφατο διεθνές συνέδριο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Chantilly της Γαλλίας για τα 10 έτη από τη διεξαγωγή της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης το 2016. Δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στην μεγάλη πρόκληση της εποχής μας για την τεχνητή νοημοσύνη και την οφειλόμενη προσοχή με την οποία χρειάζεται να γίνει η διαχείρισή της. Τέλος, σχολίασε και την πρόσφατη επίσκεψη του Πάπα στο Παρίσι και το εκπληκτικό γεγονός της παρουσίας εκατοντάδων χιλιάδων Γάλλων στην υπαίθρια Λειτουργία Λεωφόρο των Ηλυσίων Πεδίων.

Η διάλεξη του Ευάγγελου Βενιζέλου ήταν αναμφίβολα μια ομιλία «πολιτικού ρεαλισμού, για το πρωτείο του λόγου του Οικουμενικού Πατριαρχείου στον εμπερίστατο κόσμο μας η οποία εμπεριείχε συνάμα και εξαιρετικές θεολογικές και εκκλησιολογικές διαστάσεις» για τη μαρτυρία του Φαναρίου στον σύγχρονο κόσμο και πολιτισμό.

Αμέσως μετά, αντιφώνησε με εμπνευσμένη σύντομη παρέμβαση τη διάλεξη του Ευάγγελου Βενιζέλου ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Ανδίδων κ. Ισίδωρος (Κάτσος), Επίκ. Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΕΚΠΑ.

Ακολούθησε ενδιαφέρων διάλογος του Ευάγγελου Βενιζέλου με το πολυπληθές ακροατήριο που κατέκλυσε κυριολεκτικά τον πολυεπίπεδο χώρο του Χριστιανικού και Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών.

Από το ΦΩΣ ΦΑΝΑΡΙΟΥ