Διονύσης Παντής: Ελλάδα, Κύπρος και Αίγυπτος απέναντι στην τουρκική επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο

Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Λιβύη και ειδικότερα η απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 επαναφέρουν με ένταση στο προσκήνιο το ζήτημα των γεωπολιτικών ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν αφορά μόνο τις σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, αλλά αγγίζει άμεσα τα ζητήματα ασφάλειας και οικονομικών συμφερόντων των χωρών της ευρύτερης περιοχής.

Η αυξανόμενη τουρκική επιρροή στη Λιβύη δημιουργεί νέα δεδομένα, τα οποία Ελλάδα, Κύπρος και Αίγυπτος οφείλουν να αντιμετωπίσουν με συντονισμένη στρατηγική. Η διαχείριση αυτής της κατάστασης δεν μπορεί να στηρίζεται σε μεμονωμένες διπλωματικές αντιδράσεις ή αποσπασματικές πρωτοβουλίες. Απαιτείται κοινή αντίληψη των κινδύνων και συντονισμός των πολιτικών επιλογών.
Η ανάγκη κοινής στάσης απέναντι στην τουρκική ηγεμονία

Η Ελλάδα, η Κύπρος και η Αίγυπτος έχουν κοινά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, τόσο σε επίπεδο ασφάλειας όσο και σε επίπεδο οικονομικής δραστηριότητας και αξιοποίησης των θαλάσσιων δυνατοτήτων της περιοχής.

Η διαφύλαξη αυτών των συμφερόντων προϋποθέτει σαφή και σταθερή στάση απέναντι στις προσπάθειες επιβολής τουρκικής ηγεμονίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι τρεις χώρες δεν πρέπει να αποδεχθούν τη διαμόρφωση μιας περιφερειακής πραγματικότητας στην οποία οι αποφάσεις για τη θάλασσα και τις στρατηγικές ισορροπίες θα καθορίζονται μονομερώς από την Άγκυρα.

Η συνεργασία τους πρέπει, επομένως, να αποκτήσει ουσιαστικότερο περιεχόμενο. Ο συντονισμός των θέσεών τους είναι απαραίτητος, ώστε να μπορούν να υπερασπίζονται αποτελεσματικά τα κοινά τους συμφέροντα και να διατηρούν τη δυνατότητα παρέμβασης στις εξελίξεις που διαμορφώνονται στην περιοχή.

Η ναυτική ισχύς ως παράγοντας ασφάλειας

Η διπλωματική συνεργασία πρέπει να συνοδεύεται από την ενίσχυση των ναυτικών δυνατοτήτων των τριών χωρών. Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί έναν χώρο στον οποίο η ασφάλεια, η προστασία των θαλάσσιων συμφερόντων και η οικονομική δραστηριότητα συνδέονται άμεσα.

Η ενίσχυση των ναυτικών δυνατοτήτων Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απομονωμένη αμυντική επιλογή. Αποτελεί στοιχείο μιας ευρύτερης στρατηγικής προστασίας της ασφάλειας και των οικονομικών συμφερόντων τους.

Η δυνατότητα των τριών χωρών να συντονίζουν τις θέσεις και τις ενέργειές τους ενισχύει τη συλλογική τους παρουσία και περιορίζει τα περιθώρια μονομερούς επιβολής τετελεσμένων.

Η ευρωπαϊκή διάσταση και η σύνδεση με την Αφρική

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ευρωπαϊκή διάσταση του ζητήματος. Η Ανατολική Μεσόγειος δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένα από τις εξελίξεις στην αφρικανική ήπειρο. Η γεωγραφική και στρατηγική σύνδεση των δύο περιοχών καθιστά αναγκαία την υποστήριξη ευρωπαϊκών πολιτικών που ενισχύουν τη συνεργασία τους.

Η Ελλάδα και η Κύπρος, ως κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχουν τη δυνατότητα και την ευθύνη να αναδείξουν αυτή τη διάσταση. Η ευρωπαϊκή πολιτική για την Αφρική και η στρατηγική παρουσία της Ένωσης στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αλληλένδετα πεδία ενδιαφέροντος.

Η σύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Αφρική μέσα από τις ευρωπαϊκές πολιτικές μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός ευρύτερου πλαισίου συνεργασίας, το οποίο θα λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες ασφάλειας και τα οικονομικά συμφέροντα των χωρών της περιοχής.

Η πίεση προς την Αίγυπτο και οι περιφερειακές συνέπειες

Ένα κρίσιμο στοιχείο των εξελίξεων αφορά και τη θέση της Αιγύπτου. Η χώρα δεν αποτελεί έναν εξωτερικό παρατηρητή των εξελίξεων στη Λιβύη και στην Ανατολική Μεσόγειο. Επηρεάζεται άμεσα από τη μεταβολή των περιφερειακών ισορροπιών.

Εάν η Ελλάδα και η Κύπρος υποχωρήσουν απέναντι στην τουρκική πίεση, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στις δύο αυτές χώρες. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερη πολιτική και στρατιωτική πίεση προς την Αίγυπτο.

Η Τουρκία επιδιώκει να εντάξει τις τρεις χώρες στη δική της σφαίρα επιρροής. Ακριβώς γι’ αυτό, η στενότερη συνεργασία τους αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η αδυναμία συντονισμένης αντίδρασης θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητά τους να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους και να διαμορφώσουν ανεξάρτητες στρατηγικές επιλογές.

Η ανάγκη στρατηγικού συντονισμού

Οι εξελίξεις στη Λιβύη αποτελούν μια ακόμη υπενθύμιση ότι οι γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο δεν παραμένουν σταθερές. Η ενίσχυση της τουρκικής επιρροής καθιστά αναγκαία μια πιο στενή και ουσιαστική συνεργασία μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου.

Η κοινή στάση απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις, η ενίσχυση των ναυτικών δυνατοτήτων και η υποστήριξη ευρωπαϊκών πολιτικών που συνδέουν την Ανατολική Μεσόγειο με την Αφρική αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την προστασία των συμφερόντων των τριών χωρών.

Το ζητούμενο είναι να υπάρξει συντονισμός πριν οι εξελίξεις δημιουργήσουν νέα τετελεσμένα. Η ασφάλεια και τα οικονομικά συμφέροντα της Ελλάδας, της Κύπρου και της Αιγύπτου απαιτούν κοινή αντίληψη και σταθερή στρατηγική συνεργασία.

Κείμενο του Διονύση Παντή, Δικηγόρου και Γεωπολιτικού Αναλυτή, Επιστημονικού Συνεργάτη στη Γενική Γραμματεία Αποδήμου Ελληνισμού του Υπουργείου Εξωτερικών 2016-2019, Δικηγόρου της Επιτροπής Συγγενών Αγνοουμένων Κυπριακού Αγώνα, Μέλους Ένωσης Δικηγόρων για τα Εθνικά Θέματα.