Καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου: Το διπλωματικό παρασκήνιο πίσω από τη δήλωση Φιντάν – Επόμενο κρας τεστ σε Κάρπαθο

Στο επίκεντρο βρέθηκε η διαφορετική διατύπωση που αποτυπωνόταν στο γαλλικό «communiqué» σε σχέση με τη θέση της ελληνικής πλευράς. Το ζήτημα δεν ήταν απλώς διαδικαστικό: η διατύπωση της γαλλικής ενημέρωσης προς τα παράκτια κράτη έπρεπε να είναι τέτοια ώστε να μην αφήνει περιθώρια για διαφορετικές ερμηνείες ως προς το καθεστώς των ερευνών και την αρμοδιότητα αδειοδότησής τους.

Με νέα ενημέρωση της Γαλλίας προς τα παράκτια κράτη, το βράδυ της Παρασκευής, σχετικά με τις έρευνες του γαλλικού πλοίου Abeille Marengo βάσει της NAVTEX που εξέδωσε ο Σταθμός Ηρακλείου, επιχειρήθηκε, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, να ξεπεραστεί το πρόβλημα που φάνηκε να ανακύπτει μετά την ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών και την τουρκική αντι-NAVTEX.

Η διπλωματική κινητικότητα αποτυπώθηκε και στη δημόσια τοποθέτηση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, ο οποίος εμφανίστηκε καθησυχαστικός σε δήλωσή του στον ανταποκριτή του ΣΚΑΪ στην Κωνσταντινούπολη, Μανώλη Κωστίδη. «Όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά», ανέφερε χαρακτηριστικά, ενώ, σύμφωνα με την ίδια ανταπόκριση, τουρκικές διπλωματικές πηγές υποστήριζαν ότι το πρόβλημα που είχε ανακύψει έχει πλέον επιλυθεί.

Η ελληνική πλευρά, πάντως, έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι η συγκεκριμένη δήλωση δεν μεταβάλλει τη θέση της Αθήνας. Ελληνικές διπλωματικές πηγές, σχολιάζοντας την τοποθέτηση Φιντάν, τόνισαν: «Η εσωτερική διαχείριση από την Τουρκία δεν μας αφορά. Η Ελλάδα είναι η μόνη αδειοδοτούσα χώρα, έπραξε αυτό που όφειλε σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και θα συνεχίσει να το πράττει».

Η δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν διαβαστεί υπό το πρίσμα των διαφορετικών αποδεκτών στους οποίους απευθύνεται η Άγκυρα. Όπως εκτιμούν αναλυτές, η τουρκική πλευρά επιχειρεί να στείλει ταυτόχρονα μηνύματα προς την Ελλάδα, τη Γαλλία, αλλά και προς το εσωτερικό της Τουρκίας.

Από τη μία πλευρά, η δημόσια τοποθέτηση Φιντάν φαίνεται να αποσκοπεί στον καθησυχασμό της Αθήνας και κυρίως του Παρισιού, καθώς είχε προηγηθεί μια ιδιαίτερα σκληρή και επιθετική ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, σε συνδυασμό με την έκδοση της αντι-NAVTEX. Η Άγκυρα είχε αμφισβητήσει την ελληνική αρμοδιότητα για τμήμα της περιοχής των ερευνών, υποστηρίζοντας ότι αυτή εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και ότι οποιαδήποτε ερευνητική δραστηριότητα θα πρέπει να συντονίζεται με τις τουρκικές αρχές.

Από την άλλη πλευρά, η ίδια δήλωση επιτρέπει στην τουρκική κυβέρνηση να εμφανίσει προς το εγχώριο ακροατήριο ότι η κατάσταση εξελίσσεται ομαλά και ότι η Άγκυρα είναι ικανοποιημένη από τη διαχείριση του ζητήματος. Πρόκειται για μια διαδικασία τεχνικού και νομικού χαρακτήρα, η οποία – όπως τονίζουν οι ίδιοι αναλυτές – δεν είναι απαραίτητα εύκολα κατανοητή στο ευρύτερο κοινό, και η τουρκική ηγεσία μπορεί να επιδιώκει να παρουσιάσει την εξέλιξη ως αποτέλεσμα δικών της χειρισμών.

Ενδεικτικό της πολυπλοκότητας της διαπραγμάτευσης είναι ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, το γαλλικό «communiqué» που αφορούσε την ενημέρωση της Άγκυρας ως παράκτιου κράτους δεν ικανοποιούσε ούτε την ελληνική ούτε την τουρκική πλευρά, με αποτέλεσμα να ζητηθεί αναδιατύπωσή του. Η συγκεκριμένη διαδικασία, πάντως, δεν πρέπει να συγχέεται με αίτημα ελληνικής πλευράς για τουρκική άδεια ούτε συνιστά αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας στην περιοχή.

Σε κάθε περίπτωση, το βασικό μήνυμα της Αθήνας παραμένει ότι «η Ελλάδα είναι η μόνη αρμόδια να αδειοδοτεί τις συγκεκριμένες έρευνες στις περιοχές της δικαιοδοσίας της» και ότι «η διαδικασία προχώρησε με βάση το διεθνές δίκαιο». Η ενημέρωση άλλων παράκτιων κρατών, στο πλαίσιο της διπλωματικής επικοινωνίας, δεν ταυτίζεται με αίτημα έγκρισης ή άδειας, όπως επαναλαμβάνουν αρμόδιες πηγές μιλώντας στο skai.gr.

Σε τι σημείο βρίσκονται οι έρευνες

Το διπλωματικό παρασκήνιο εξελίσσεται ενώ έχει ήδη γίνει το κρίσιμο θεσμικό βήμα από την ελληνική πλευρά. Υπενθυμίζεται ότι την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, μετά τη θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής επιτροπής, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης υπέγραψε την απόφαση για την αδειοδότηση των ερευνών και των εργασιών που συνδέονται με την πόντιση του καλωδίου. Ακολούθησε η έκδοση της ελληνικής NAVTEX 1411/26 από τον σταθμό Ηρακλείου.

Η ελληνική ναυτική οδηγία έχει ισχύ από τις 6 Νοεμβρίου 2026 έως τις 6 Μαρτίου 2027 και καλύπτει τη διαδρομή από την Κρήτη έως τα όρια της κυπριακής ΑΟΖ, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης που ζητήθηκε για το σύνολο της διαδρομής. Μέρος των ερευνών, κυρίως βόρεια της Κρήτης, έχει ήδη ολοκληρωθεί. Το σημαντικό τμήμα που απομένει, επομένως, αφορά την περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου, με κατεύθυνση προς την κυπριακή ΑΟΖ.

Η Τουρκία απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26, αμφισβητώντας την ελληνική δικαιοδοσία σε τμήμα της περιοχής και επαναφέροντας τις γνωστές διεκδικήσεις της επί της υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην ανακοίνωσή της, η τουρκική πλευρά υποστήριξε ότι η περιοχή εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, ότι δεν έχει δώσει άδεια για τις συγκεκριμένες δραστηριότητες και ότι οι έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι υπάγονται στη δικαιοδοσία της θα πρέπει να συντονίζονται με τις τουρκικές αρχές. Παρέπεμψε, μάλιστα, στην επιστολή που είχε αποστείλει στα Ηνωμένα Έθνη στις 18 Μαρτίου 2020.

Στο ίδιο πλαίσιο, η Λευκωσία εξέδωσε τη δική της NAVTEX, με αριθμό 345/26, για το τμήμα των ερευνών που αφορά την κυπριακή ΑΟΖ. Η ισχύς της αρχίζει στις 19 Νοεμβρίου 2026 και ολοκληρώνεται στις 19 Μαρτίου 2027. Η Αθήνα και η Λευκωσία βρίσκονται σε συντονισμό, κάτι που αποτυπώθηκε και στην τηλεφωνική επικοινωνία που είχε ο κ. Γεραπετρίτης με τον Κύπριο υπουργό Εξωτερικών, Κωνσταντίνο Κόμπο.

Το γεγονός ότι η κυπριακή NAVTEX αρχίζει 13 ημέρες μετά την ελληνική αφήνει ένα χρονικό περιθώριο για την πραγματοποίηση των ερευνών στο τμήμα που αφορά την ελληνική πλευρά, καθώς και στην περιοχή που έχει οριοθετηθεί με την Αίγυπτο, προτού το ερευνητικό πλοίο εισέλθει στο τμήμα της κυπριακής ΑΟΖ.

Το επόμενο τεστ νοτιοανατολικά της Καρπάθου

Το σημαντικότερο πλέον είναι η μετάβαση από τη διπλωματική και αδειοδοτική διαδικασία στην πραγματική εκτέλεση των ερευνών. Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo βρίσκεται στο λιμάνι του Ηρακλείου και, σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, αναμένεται να αποπλεύσει τη Δευτέρα ή την Τρίτη 9-10 Νοεμβρίου, εφόσον δεν υπάρξει απρόοπτο και το επιτρέψουν οι καιρικές συνθήκες.

Οι έρευνες αναμένεται να ξεκινήσουν νοτιοανατολικά της Καρπάθου, σε περιοχή εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων, την οποία η Ελλάδα θεωρεί τμήμα της δυνητικής της υφαλοκρηπίδας. Το ενδιαφέρον θα στραφεί ιδιαίτερα στην πορεία του πλοίου προς τα ανατολικά και στην αντίδραση της Τουρκίας όταν αυτό κινηθεί ανατολικά του ακρωτηρίου Σίδερο της Κρήτης.

Γνώστες των γεωπολιτικών θεμάτων εκτιμούν πως η τουρκική αντίδραση μπορεί να εκδηλωθεί σε διαφορετικά επίπεδα, από προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου έως πιο ενεργές παρεμβάσεις. Σε αυτή τη φάση, ωστόσο, δεν μπορεί να προεξοφληθεί η μορφή ή η έντασή της. Το κρίσιμο στοιχείο θα είναι εάν η Άγκυρα περιοριστεί στη διπλωματική αμφισβήτηση και στις αντι-NAVTEX ή επιχειρήσει να επηρεάσει στην πράξη την εκτέλεση των ερευνών.

Από την ελληνική πλευρά, πάντως, η εκτίμηση είναι ότι το σχέδιο θα υλοποιηθεί. Η διπλωματική διελκυστίνδα ενδέχεται να συνεχιστεί, όμως στην Αθήνα υπάρχει η βεβαιότητα ότι οι έρευνες θα προχωρήσουν. Όπως υπογραμμίζουν διπλωματικές πηγές, το έργο δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα ή την Κύπρο, αλλά έχει και γαλλική διάσταση, ενώ στηρίζεται με σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.