Το υποβρύχιο «Πρωτεύς» στο Πάρκο Ναυτικής Παράδοσης

Πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 11 Μαΐου 2026, η τελετή παράδοσης του Υποβρυχίου «ΠΡΩΤΕΥΣ S-113» ως Μουσείου στο Πάρκο Ναυτικής Παράδοσης, στο Παλαιό Φάληρο, ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας Κωνσταντίνου Τασούλα.

Στην τελετή παρέστη επίσης εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΕΘΑ ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας και ο Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας Θανάσης Δαβάκης.

Το Υποβρύχιο θα αποτελέσει μόνιμο ιστορικό έκθεμα του Πολεμικού Ναυτικού στο Πάρκο Ναυτικής Παράδοσης «ΟΔΥΣΣΕΑΣ-ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ» το οποίο κατασκευάσθηκε με εξ ολοκλήρου δωρεά της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Δράμας «ΚΥΚΛΩΨ».

Στον Πρόεδρο της ΑΜΚΕ Αναστάσιο-Άρη Θεοδωρίδη απονεμήθηκε ο βαθμός του Υποναυάρχου επί τιμή με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Άμυνας.

Ο ΠΡΩΤΕΥΣ

[..] (Ο Πρωτεύς) θαλάσσης πάσης βένθεα οίδε [..] – Όμηρος, Οδύσσεια, στίχος Δ385-386

Με αυτόν τον στίχο ο Πρωτέας καθιερώνεται ως θεότητα που έχει άμεση σχέση με το βυθό της θάλασσας και τη ζωή κάτω από την επιφάνειά της. Ήταν λοιπόν σχεδόν αυτονόητο, ότι αυτή η θεότητα θα έβρισκε προνομιακό χώρο στην ονοματοδοσία των υποβρυχίων (Υ/Β) του Πολεμικού μας Ναυτικού.

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ ΠΡΩΤΕΥΣ

Το πρώτο υποβρύχιο που πήρε το όνομα Πρωτεύς ήταν το (Κ3 – Υ3), που ναυπηγήθηκε στη Γαλλία την περίοδο 1927 -1930. Ο «Πρωτεύς» ήταν το ένα από τα έξι υποβρύχια γαλλικής κατασκευής που είχε παραλάβει το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό κατά το Μεσοπόλεμο. Είχε καθελκυστεί τον Οκτώβριο του 1927 και είχε παραληφθεί από ελληνικής πλευράς τον Αύγουστο του 1929.

Βυθίστηκε αύτανδρο, στην Αδριατική στις 29 Δεκεμβρίου του 1940, στη θαλάσσια περιοχή του στενού του Οτράντο, στα ανοιχτά του λιμένος του Αυλώνος, με κυβερνήτη τον πλωτάρχη Μιχαήλ Χατζηκωνσταντή. Ο Πρωτεύς χάθηκε για πάντα παρασύροντας στον υγρό τάφο το σύνολο των ανδρών του, τα 48 μέλη του πληρώματός του.

Μετά την έναρξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, τον Οκτώβριο του 1940, ο «Πρωτεύς» είχε κληθεί να εκτελέσει τις πρώτες πολεμικές περιπολίες του. Η πρώτη, αμυντικού χαρακτήρα, πραγματοποιήθηκε στις προσβάσεις του Πατραϊκού κόλπου και στο Ιόνιο από τις 30 Οκτωβρίου έως τις 5 Νοεμβρίου 1940. Η δεύτερη, επιθετικού χαρακτήρα, έλαβε χώρα στο στενό του Οτράντο από τις 15 έως τις 24 Νοεμβρίου 1940.

Ο κυβερνήτης του πρώτου υποβρυχίου Πρωτεύς – Μιχαήλ Χατζηκωνσταντής

Ο πλωτάρχης Μιχαήλ Χατζηκωνσταντής, κυβερνήτης του «Πρωτέως», είχε γεννηθεί στον Πειραιά στις 26 Νοεμβρίου 1906. Πατέρας του ήταν ο Αντώνης Χατζηκωνσταντής από την Κάρυστο και μητέρα του η Ειρήνη Καλοκαιρινού.

Εισήλθε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων το 1921 και εξήλθε από αυτήν το 1926 (ημερομηνία ορκωμοσίας του, η 16η Ιανουαρίου 1926). Στην τάξη του ανήκαν και άλλοι κατοπινοί κυβερνήτες υποβρυχίων.

Προήχθη σε υποπλοίαρχο το Φεβρουάριο του 1934 και σε πλωτάρχη τον Ιούνιο του 1938.

Λίγους μήνες μετά την προαγωγή του σε ανθυποπλοίαρχο είχε εισέλθει στη Σχολή Υποβρυχίων.

Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του στα υποβρύχια (22 πλήρη εξάμηνα, από το 1930 έως το 1940) υπηρέτησε σχεδόν εξ ολοκλήρου στον «Πρωτέα» (για ένα διάστημα επτά μηνών συνολικά υπηρέτησε επίσης στα υποβρύχια «Κατσώνης», «Νηρεύς», «Γλαύκος» και «Τρίτων»).

Ο «Μάκης» (έτσι τον γνώριζε όλη η Βάση Υποβρυχίων) θεωρούνταν ένας από τους πλέον ικανούς κυβερνήτες υποβρυχίων, με βαθιά γνώση του αντικειμένου του (ήταν μάλιστα εκείνος που είχε συντάξει το εγχειρίδιο των γαλλικών υποβρυχίων του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, το απαύγασμα της δεκαετούς πείρας του).

ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ ΠΡΩΤΕΥΣ

Το δεύτερο Υ/Β Πρωτεύς (S-113) είναι το τέταρτο της σειράς των τεσσάρων Υ/Β τύπου 209/1100 που ναυπηγήθηκαν στο Κίελο της (τότε) Δ. Γερμανίας για το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό. Τα άλλα τρία ήταν ο Γλαύκος (S-110), Ο Νηρεύς (S-111) και ο Τρίτων (S-112).

Το υποβρύχιο Πρωτεύς ΙΙ S-113 ήταν τύπου 209/1100. Ήταν ένα από τα τέσσερα προηγμένου τύπου συμβατικά υποβρύχια του Ελληνικού πολεμικού ναυτικού που παραγγέλθηκαν από την Ελληνική κυβέρνηση τον Νοέμβριο του 1967 στα ναυπηγεία HDW του Κίελου της τότε δυτικής Γερμανίας. Ανήκει στην πρώτη σειρά υποβρυχίων γερμανικής σχεδίασης Type 209 που εντάχθηκαν σε ελληνική υπηρεσία.

Οι συζητήσεις για τη ναυπήγηση των τεσσάρων Υ/Β μεταξύ Ελλάδος και Δ. Γερμανίας είχαν ξεκινήσει το 1965, οι οποίες κατέληξαν σε συμφωνία δυο χρόνια αργότερα, όταν καγκελάριος ήταν ο Κουρτ Γκέοργκ Κίζινγκερ, ηγέτης του χριστιανοδημοκρατικού CDU, ο οποίος ηγείτο του κυβερνητικού σχηματισμού με το σοσιαλδημοκρατικό SPD. Είκοσι σχεδόν χρόνια μετά τη λήξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ηγεσία του Πολεμικού Ναυτικού είχε αποφασίσει ότι έπρεπε να προχωρήσει σε ένα καινούριο όπλο εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή για τα υποβρύχια.

Πράγματι, το συγκεκριμένο πρόγραμμα ήταν ιδιαίτερα φιλόδοξο και παράλληλα πολύ σημαντικό για το Πολεμικό Ναυτικό, καθώς ήταν η πρώτη φορά που μεταπολεμικά η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα, εκτός της Δ. Γερμανίας, που αποκτούσε νέα πρωτότυπα συμβατικά υποβρύχια εξελιγμένης μορφής και επιχειρησιακών δυνατοτήτων τέτοιου μεγέθους, λαμβανομένου υπόψη ότι τα μέχρι τη στιγμή εκείνη διατιθέμενα από το Γερμανικό Ναυτικό ήταν πολύ μικρότερου εκτοπίσματος.

Το σκάφος υπηρέτησε ως κρίσιμο μέσο ανθυποβρυχιακού και επιθετικού ρόλου στον στόλο του Αιγαίου για αρκετές δεκαετίες.

Για την επίβλεψη του προγράμματος ναυπήγησης των υποβρυχίων τύπου 209 / 1100 από τη γερμανική εταιρεία Howaldtswwerke Deutsche Werft A.G. (HDW) συγκροτήθηκε το Ναυτικό Κλιμάκιο Κιέλου με επικεφαλής Πλοίαρχο ως Διοικητή. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 1971 την παραλαβή του πρώτου Υ/Β Γλαύκος που ήταν το πρώτο που θα παρελαμβάνετο, σημειώθηκαν «Τα εν Κιέλω» κρίσιμα γεγονότα που αφορούσαν την παραλαβή του συγκεκριμένου υποβρυχίου, για τα οποία απαιτήθηκε η παρέμβαση της τότε ηγεσίας του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού. Το άρθρο του Δρος Ιωάννη Κολλινιάτη, Υποναυάρχου (Μ) ΠΝ ε.α, Ναυπηγού (ΜΙΤ) στο περιοδικό ΑΜΥΝΑ και ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ, Δεκέμβριος 2023, με τίτλο ‘’«Τα εν Κιέλω»: ένα κρίσιμο ιστορικό γεγονός για το Πολεμικό Ναυτικό’’, ρίχνει φως στην περίοδο αυτή, αποτελώντας μια χρήσιμη ιστορική καταγραφή.

Στο Υ/Β Πρωτεύς η τοποθέτηση της τρόπιδας έγινε την 15η / 1/1970, η καθέλκυση την 1η /2/1972, η έναρξη εν όρμω δοκιμών στις 15/5/1972 και εν πλω δοκιμών στις 15/6/1972, ενώ η πρώτη κατάδυση έγινε στις 5/7/1972. Η παραλαβή και ύψωση της Ελληνικής Σημαίας έγινε στις 23/11/1972 και πρώτος κυβερνήτης ήταν ο Πλωτάρχης Τιμόθεος Μασούρας Π.Ν. Διοικητής του Ναυτικού Κλιμακίου Κιέλου ήταν ο Πλοίαρχος Χρήστος Τσουτσάνης Π.Ν. Κατέπλευσε στην Ελλάδα στις 16 Μαρτίου 1973. Eίχε ύψος (άνευ ιστών) 11,38 μέτρα.

Πλήρωμα Παραλαβής του υποβρυχίου «ΠΡΩΤΕΥΣ» (S-113)

Πλωτάρχης Τιμόθεος Μασούρας (Κυβερνήτης),
Πλωτάρχης Βασίλειος Κηρύκος (Ύπαρχος),
Υποπλοίαρχος (Μ) Νικόλαος Λαμπρόπουλος (Αος Μηχανικός),
Ανθυποπλοίαρχος Βασίλειος Μωράκης,
Ανθυποπλοίαρχος Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης,
Ανθυποπλοίαρχος (Μ) Παναγιώτης Στάμου,
Ανθυποπλοίαρχος Άγγελος Κόπιτσας,
Αρχικελευστής (Μηχ) Δημήτριος Λώλης (Βος Μηχανικός),
Αρχικελευστής (Μηχ) Ματθαίος Μαυρομάτης (Υπόλογος Μηχανών),
Αρχικελευστής (Ηλεκ) Δημήτριος Πρωτοπαπαδάκης (Υπόλογος Η),
Αρχικελευστής (Τηλ) Νικόλαος Σταυρινός (Υπόλογος Σν),
Αρχικελευστής (Μηχ) Ιωάννης Λούβαρης (Υπόλογος Ε/Β),
Αρχικελευστής (Η/Ν) Αντώνιος Παγώνης (Υπόλογος Η/Ν),
Επικελευστής (Αρμ) Ελευθέριος Ευαγγελίου (Ναύκληρος),
Επικελευστής (Α/Υ) Κωνσταντίνος Ζερβός (Υπόλογος Α/Υ),
Επικελευστής (Ηλεκ) Γεώργιος Λάμπρου (Υπόλογος προώσεως),
Επικελευστής (Τορπ) Ηλίας Λάμτσιας (Υπόλογος Τ),
Επικελευστής (Αρμ) Σταμάτιος Μουρτζούκος
Επικελευστής (Τ/Τ) Νικόλαος Φράγκος
Επικελευστής (Ηλεκ) Ιωάννης Βουλγαρέλλης
Επικελευστής (Τηλ) Δημήτριος Ξένος
Επικελευστής (Μηχ) Γεώργιος Σταύρου
Επικελευστής (Η/Ν) Ροδόλφος Σταματιάδης
Επικελευστής (Α/Υ) Αντώνιος Κατσαμπής
Επικελευστής (Τορπ) Σωτήριος Κοντογιάννης
Επικελευστής (Μηχ) Χρήστος Διαβάτης
Επικελευστής (ΗΝ/ΡΕ) Εμμανουήλ Κοντός
Επικελευστής (Η/Τ) Νικόλαος Γιαννακόπουλος
Επικελευστής (Ηλεκ) Νεοκλής Καμπεζάς
Επικελευστής (Τηλ) Νικόλαος Μαυρίκης
Κελευστής (Α/Υ) Αθανάσιος Λιβανός
Ναύτης (Εσχ) Διονύσιος Μπαλλάς

Ο πλους του Πρωτέως προς την Ελλάδα ξεκίνησε στις 6/2/1973 και στο υποβρύχιο επέβη και εκπρόσωπος της HDW, ως μηχανικός εγγυήσεως, ο κ. Bern Christiansen, ενώ δεν επέβη ο Ανθυποπλοίαρχος Κωνσταντίνος Τριανταφυλλίδης, ο οποίος ζήτησε (και του παρασχέθηκε) πολιτικό άσυλο στη Δανία, ως αντίδραση στο χουντικό καθεστώς (βλ. Δημητρακόπουλος 3, σελ.412). Το πλοίο παρέμεινε στον λιμένα της Μάλαγας στο διάστημα από 24/2/ έως 5/3 λόγω βλάβης του πηδαλίου διεύθυνσης και ασθενείας του κυβερνήτη, ο οποίος αντικαταστάθηκε από τον Πλωτάρχη Ευάγγελο Λαγάρα, κυβερνήτης του Υ/Β Γλαύκος. Ο Πρωτέας κατέπλευσε στο Ναύσταθμο Σαλαμίνα την 16η Μαρτίου 1973, έχοντας διανύσει εν επιφανεία 3.280 ναυτικά μίλια.

Ο κυβερνήτης του Πρωτέως, Πλωτάρχης Τιμόθεος Μασούρας, συνελήφθη την 25η Μαϊου 1973 λόγω της συμμετοχής του στο κίνημα του Ναυτικού. Στα δραματικά γεγονότα που διαδραματίστηκαν τον Ιούλιο του 1974 στην Κύπρο ο Πρωτέας έλαβε ενεργό μέρος σε αυτά, εκτελώντας τρεις πολεμικές περιπολίες.

Ο Πρωτεύς καθ’ όλη τη διάρκεια της υπηρεσίας συμμετείχε στο σύνολο των εθνικών ασκήσεων της Διοίκησης Υποβρυχίων και του Στόλου αλλά και σε διμερείς, πολυεθνικές και νατοϊκές ασκήσεις.

Μισό αιώνα σχεδόν μετά, τον Μάιο του 2022 και έχοντας διανύσει περί τα 260.000 ναυτικά μίλια και 50 χρόνια υπηρεσίας στο Πολεμικό Ναυτικό, το «ΠΡΩΤΕΥΣ» παροπλίστηκε για να καταστεί το πρώτο μουσείο υποβρύχιο που αποκτά η χώρα μας.

ΤΟ ΠΑΡΚΟ ΝΑΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

Εκθέματα του Πάρκου Ναυτικής Παράδοσης αποτελούν τα πλωτά του ΠΝ Θ/Κ «ΑΒΕΡΩΦ», Τριήρης «ΟΛΥΜΠΙΑΣ», Υ/Β «ΠΡΩΤΕΥΣ», το Hellas Liberty κυριότητος του ΥΝΑΝΠ, και το «ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ» κυριότητος του Ναυτικού Μουσείου Αιγαίου.

Κάτι που ίσως δεν είναι ευρύτερα γνωστό …. το Θωρηκτό “Γεώργιος Αβέρωφ” είναι παγκοσμίως το μόνο πλοίο, το μόνο πολεμικό πλοίο του Ά Παγκοσμίου Πολέμου το οποίο ακόμη πλέει.

Το “HELLAS LIBERTY” τονίζει και θυμίζει την άρρηκτη σχέση του Πολεμικού μας Ναυτικού και της ναυτικής μας παράδοσης με το εμπορικό μας ναυτικό …. το μεγαλύτερο εμπορικό ναυτικό του πλανήτη.

Το καλωδιακό πλοίο του ΟΤΕ «Θαλής ο Μιλήσιος» είναι ένα ιστορικό, ατμοκίνητο καλωδιακό πλοίο, ναυπηγημένο το 1909 στην Αμερική (πρώην Joseph Henry), που ένωσε τηλεπικοινωνιακά τα ελληνικά νησιά με την ηπειρωτική Ελλάδα μετά το 1947. Παραχωρήθηκε στην Ελλάδα το 1947 και για 4 δεκαετίες (έως το 1983) έστρωσε πάνω από 140 νέα υποβρύχια καλώδια και επισκεύασε εκατοντάδες άλλα για τον ΟΤΕ. Είναι το παλαιότερο καλωδιακό πλοίο στον κόσμο και ένα από τα παλαιότερα καταχωρημένα στα ελληνικά νηολόγια. Αποτελεί επισκέψιμο πλωτό τηλεπικοινωνιακό μουσείο

Σκοπός του Πάρκου Ναυτικής Παράδοσης είναι η προβολή της ελληνικής ναυτοσύνης και η διατήρηση της κραταιάς θέσης της ελληνικής ναυτιλίας στην παγκόσμια κοινότητα, μέσα από προγράμματα εκπαίδευσης, πολιτισμού και διαφόρων άλλων δραστηριοτήτων.

Η συγκεκριμένη δωρεά της ανάδειξης του Υποβρυχίου ΠΡΩΤΕΥΣ είναι η δεύτερη κατά σειρά του ευεργέτη Αναστάσιου-Άρη Θεοδωρίδη, δωρητή επίσης της αποκατάστασης της Οικίας Παύλου Μελά στην Κηφισιά.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας, επεσήμανε στην ομιλία του: «Χαιρετίζουμε συγκινημένοι στο πρόσωπο του κ. Θεοδωρίδη αυτή τη σύμπτωση ευποιίας και παραδόσεως».

Για το υποβρύχιο «Πρωτέας» εξήγησε ότι δεν παροπλίζεται αλλά «αλλάζει μορφή» με μια δεύτερη ζωή του «πάνω από τη στάθμη της θάλασσας».

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είπε ακόμη, ότι η ισχύς αυτού του τόπου «ανήκει στη θάλασσα» και συμπλήρωσε: «Οι Έλληνες εφοπλιστές κάνουν πολλά για τον τόπο μας. Πρέπει με εθνική ομοψυχία να αγκαλιάσουμε την τεχνολογία, να έχουμε μέσα τόσο προηγμένα, όσα είχε ο ‘Πρωτέας’ στην εποχή του».

Στο χαιρετισμό του, ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού αντιναύαρχος Δημήτριος – Ελευθέριος Κατάρας, σημείωσε ότι το υποβρύχιο «Πρωτεύς» S-113 αποτελεί «ένα ζωντανό σύμβολο της σύγχρονης ναυτικής ιστορίας και της διαχρονικής σχέσης του Ελληνισμού με τη θάλασσα».

Αναφερόμενος στη «νέα αποστολή» του υποβρύχιου ως μουσείου, εξήγησε ότι έχει στόχο να διατηρήσει την ιστορική μνήμη, αλλά και «την απόδοση τιμής στα πληρώματα των υποβρυχίων και την εκπαίδευση των επόμενων γενεών».

Στην τελετή παράδοσης παρέστησαν, επίσης, ως εκπρόσωπος του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων ο Ιωάννης Τραγάκης, ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, ο Υφυπουργός Τοπικής Αυτοδιοίκησης Βασίλης Σπανάκης, η Υφυπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Σέβη Βολουδάκη, ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Αθανάσιος Καββαδάς, ο Γιώργος Πεταλωτής ως εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, ο Συμεών Κεδίκογλου ως εκπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, ο Γιώργος Ρούντας ως εκπρόσωπος του Προέδρου της ΝΙΚΗΣ, οι Βουλευτές Σοφία Βούλτεψη, Διονύσιος Χατζηδάκης, Ιωάννης Κεφαλογιάννης, Ανδρέας Βορύλλας, Τάσος Οικονομόπουλος, ο Βουλευτής, Επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ και Ναύαρχος ε.α. Ευάγγελος Αποστολάκης και ο Γενικός Γραμματέας Ναυτιλίας και Λιμένων Ευάγγελος Κυριαζόπουλος.

Από πλευράς στρατιωτικής ηγεσίας παρέστησαν ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Στρατηγός Δημήτριος Χούπης, ο Αρχηγός ΓΕΣ Αντιστράτηγος Γεώργιος Κωστίδης, ο Αρχηγός ΓΕΝ Αντιναύαρχος Δημήτριος-Ελευθέριος Κατάρας ΠΝ, ο Αρχηγός ΓΕΑ Αντιπτέραρχος (Ι) Δημοσθένης Γρηγοριάδης.

Παρέστησαν επίσης ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νέας Σμύρνης κ.κ. Συμεών. ο Δήμαρχος Δράμας Γιώργος Παπαδόπουλος, ο Αντιδήμαρχος Παλαιού Φαλήρου Αλέξανδρος Πανταζής, Ανώτατοι Αξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων, εκπρόσωποι των Σωμάτων Ασφαλείας, του ναυτιλιακού κόσμου, τοπικών Αρχών και φορέων.

Εκ μέρους της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Δράμας «ΚΥΚΛΩΨ», η οποία χρηματοδοτεί εξ ολοκλήρου το έργο, παρευρέθηκε ο Πρόεδρος της Άρης Θεοδωρίδης και εκ μέρους της κατασκευάστριας εταιρείας του Ομίλου Mytilineos ΕΛΕΜΚΑ ο Διευθύνων Σύμβουλος της Ιωάννης Μυτιληναίος.