Κληρονομικό δίκαιο: Τι αλλάζει για περιουσίες, επιχειρήσεις και Έλληνες του εξωτερικού

Η ψήφιση του Ν. 5303/2026 σηματοδοτεί τη σημαντικότερη μεταρρύθμιση του ελληνικού κληρονομικού δικαίου των τελευταίων δεκαετιών. Οι αλλαγές δεν περιορίζονται σε τεχνικές παρεμβάσεις στον Αστικό Κώδικα, αλλά επιχειρούν να προσαρμόσουν το πλαίσιο της κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες.

Η κινητικότητα προσώπων και κεφαλαίων, η διεθνοποίηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και η ισχυρή παρουσία της ελληνικής διασποράς έχουν αλλάξει τα δεδομένα. Μια κληρονομία μπορεί πλέον να περιλαμβάνει εταιρικές συμμετοχές, επενδυτικά χαρτοφυλάκια, τραπεζικούς λογαριασμούς, ακίνητα και επιχειρηματικά συμφέροντα σε περισσότερες χώρες.

Περιορισμός της ευθύνης των κληρονόμων

Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τον περιορισμό της ευθύνης των κληρονόμων για τα χρέη της κληρονομίας. Η μέχρι σήμερα αβεβαιότητα για το πραγματικό ύψος των υποχρεώσεων του θανόντος οδηγούσε συχνά σε προληπτικές αποποιήσεις.

Η νέα προσέγγιση ενισχύει την προστασία των κληρονόμων, περιορίζοντας τον κίνδυνο επέκτασης της ευθύνης πέραν της αξίας της κληρονομιαίας περιουσίας. Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα σημαντική στις διεθνείς διαδοχές, όπου οι κληρονόμοι μπορεί να καλούνται να διαχειριστούν τραπεζικές, φορολογικές ή επιχειρηματικές υποχρεώσεις σε διαφορετικές χώρες.

Νέα εργαλεία σχεδιασμού της διαδοχής

Η μεταρρύθμιση εισάγει παράλληλα σύγχρονα εργαλεία προγραμματισμού της κληρονομικής διαδοχής, μεταβάλλοντας την παραδοσιακά επιφυλακτική στάση της ελληνικής έννομης τάξης απέναντι στις συμβατικές μορφές σχεδιασμού.

Η εξέλιξη προσεγγίζει τις ευρωπαϊκές πρακτικές, όπου οι συμφωνίες διαδοχής χρησιμοποιούνται για τη διασφάλιση της επιχειρηματικής συνέχειας και την αποφυγή οικογενειακών συγκρούσεων.

Για τις οικογενειακές επιχειρήσεις, η οργανωμένη μεταβίβαση της περιουσίας μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη διατήρηση της ενότητας στη διοίκηση και τη στρατηγική.

Νόμιμη μοίρα και σύνθετες οικογενειακές σχέσεις

Σημαντική είναι και η αναμόρφωση της νόμιμης μοίρας. Η προστασία των στενών συγγενών διατηρείται, αλλά εισάγεται μεγαλύτερη ευελιξία σε περιπτώσεις σύνθετων οικογενειακών ή επιχειρηματικών σχέσεων.

Η αλλαγή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχουν δεύτεροι γάμοι, τέκνα από διαφορετικές οικογένειες ή σημαντική επιχειρηματική περιουσία, καθώς ο αποτελεσματικότερος σχεδιασμός μπορεί να περιορίσει μελλοντικές συγκρούσεις.

Τι σημαίνουν οι αλλαγές για τους Έλληνες του εξωτερικού

Για την ελληνική διασπορά, η μεταρρύθμιση κινείται προς ένα πιο ενιαίο και προβλέψιμο σύστημα. Για οικογένειες με περιουσία σε περισσότερες χώρες, η προβλεψιμότητα είναι κρίσιμη τόσο για τη διατήρηση της περιουσίας όσο και για την αποφυγή πολύχρονων δικαστικών διαφορών.

Παράλληλα, οι διεθνείς κληρονομικές υποθέσεις στην ΕΕ εξακολουθούν να διέπονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012, ο οποίος δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη συνήθη διαμονή του θανόντος. Ένας Έλληνας, που ζει επί μακρόν στο εξωτερικό, μπορεί επομένως να υπαχθεί σε διαφορετικό κληρονομικό καθεστώς από εκείνο, που θεωρεί δεδομένο, εάν δεν έχει προηγηθεί κατάλληλος νομικός σχεδιασμός.

Το μεγάλο στοίχημα των οικογενειακών επιχειρήσεων

Η σημαντικότερη ίσως οικονομική διάσταση της μεταρρύθμισης αφορά τις οικογενειακές επιχειρήσεις. Η έλλειψη αποτελεσματικού σχεδιασμού της διαδοχής μπορεί να οδηγήσει σε κατακερματισμό της ιδιοκτησίας, συγκρούσεις μεταξύ κληρονόμων και αποδυνάμωση επιχειρήσεων που δημιουργήθηκαν επί δεκαετίες.

Οι νέες δυνατότητες δημιουργούν προϋποθέσεις για ομαλότερη μετάβαση της διοίκησης και διατήρηση της επιχειρηματικής συνέχειας.

Η μεταρρύθμιση, επομένως, δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία νομοθετική αλλαγή. Για οικογένειες με διεθνή παρουσία, επιχειρηματίες, επενδυτές και Έλληνες της διασποράς, η κληρονομική διαδοχή μετατρέπεται σταδιακά από ζήτημα, που αντιμετωπίζεται μετά τον θάνατο, σε πεδίο έγκαιρου στρατηγικού σχεδιασμού για τη διατήρηση και μεταβίβαση του οικογενειακού πλούτου.

Πηγή:https://www.capital.gr