Ενεργειακός συναγερμός στην Ευρώπη: Η Aramco παγώνει παραδόσεις πετρελαίου – Φόβος για δύσκολο χειμώνα και νέο κύμα ακρίβειας

Μια νέα εστία ανησυχίας ανοίγει στην ήδη εξαιρετικά πιεσμένη ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά, λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου.

Μια νέα εστία ανησυχίας ανοίγει στην ήδη εξαιρετικά πιεσμένη ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά, λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη της χειμερινής περιόδου.

Η Saudi Aramco ενημέρωσε τουλάχιστον δύο ευρωπαϊκά διυλιστήρια ότι δεν θα λάβουν τις προγραμματισμένες ποσότητες σαουδαραβικού αργού τον Οκτώβριο, μετά το πλήγμα στον κρίσιμο αγωγό East-West της Σαουδικής Αραβίας, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Bloomberg, η απόφαση αφορά τους Ευρωπαίους αγοραστές που προμηθεύονται σαουδαραβικό αργό μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων, αν και η ίδια η Aramco δεν έχει μέχρι στιγμής σχολιάσει δημόσια τις πληροφορίες.

Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη μένει ξαφνικά χωρίς πετρέλαιο. Σημαίνει όμως κάτι εξίσου κρίσιμο για μια αγορά που βρίσκεται ήδη υπό πίεση: ευρωπαϊκά διυλιστήρια θα πρέπει μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα να αναζητήσουν εναλλακτικά φορτία σε μια διεθνή αγορά όπου η προσφορά, οι μεταφορές και τα περιθώρια διύλισης έχουν ήδη γίνει ακριβότερα.

Και όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που το Brent παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, το ντίζελ βρίσκεται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα και η Ευρώπη πλησιάζει έναν ακόμη χειμώνα με την ενεργειακή ασφάλεια να επιστρέφει στο επίκεντρο.

Το πλήγμα στην «παράκαμψη» του Ορμούζ

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τις ποσότητες σαουδαραβικού πετρελαίου που κατευθύνονται στην Ευρώπη.

Αφορά και τη διαδρομή τους.

Ο αγωγός East-West διασχίζει τη Σαουδική Αραβία και μεταφέρει πετρέλαιο από τα ανατολικά κοιτάσματα προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, επιτρέποντας στο Ριάντ να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ.

Η συγκεκριμένη υποδομή έχει αποκτήσει τεράστια στρατηγική σημασία μέσα στη συνεχιζόμενη αστάθεια στη Μέση Ανατολή. Πριν από την επίθεση, μέσω του αγωγού μπορούσαν να μεταφέρονται περίπου 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.

Τρεις αντλιοστάσιοι υπέστησαν ζημιές από την επίθεση, με αποτέλεσμα να διακοπεί η λειτουργία της γραμμής. Η Aramco επιδιώκει, σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, να επαναφέρει μέρος της δυναμικότητας μέσα στις επόμενες ημέρες, ενώ η πλήρης αποκατάσταση ενδέχεται να απαιτήσει αρκετές εβδομάδες.

Μέχρι τότε, η εταιρεία επιχειρεί να ανακατευθύνει ποσότητες μέσω του Περσικού Κόλπου και μεταφορτώσεων ανοικτά του Ομάν. Για τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο σχεδιάζονται εξαγωγές περίπου 60 εκατ. βαρελιών μέσω αυτής της εναλλακτικής διαδρομής, κίνηση που μπορεί να λειτουργήσει ως βαλβίδα εκτόνωσης για τη διεθνή αγορά.

Για την Ευρώπη, ωστόσο, το πρόβλημα παραμένει.

Τα φορτία αυτά θα πρέπει είτε να περάσουν από περιοχές αυξημένου γεωπολιτικού κινδύνου είτε να πραγματοποιήσουν πολύ μεγαλύτερα και ακριβότερα ταξίδια γύρω από την Αφρική.

Και στην αγορά πετρελαίου, η απόσταση, ο χρόνος και ο κίνδυνος μεταφράζονται τελικά σε τιμή.

Η Ευρώπη ψάχνει ήδη εναλλακτικά βαρέλια

Η πρώτη αντίδραση έχει ήδη αρχίσει.

Η πολωνική Orlen έχει κινηθεί για την εξασφάλιση εναλλακτικών φορτίων, μεταξύ άλλων από τη Βόρεια Θάλασσα, καθώς τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αναζητούν ποσότητες που θα αντικαταστήσουν το σαουδαραβικό αργό.

Οι χώρες του ευρωπαϊκού ΟΟΣΑ εισήγαγαν τον Ιούνιο περίπου 577.000 βαρέλια σαουδαραβικού αργού ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας που επικαλείται το Bloomberg.

Η ποσότητα αυτή δεν είναι αρκετή ώστε μια προσωρινή διακοπή να προκαλέσει από μόνη της έλλειψη στην ευρωπαϊκή αγορά.

Το κρίσιμο ζήτημα όμως είναι ότι η αντικατάστασή της γίνεται σε μια στιγμή κατά την οποία πολλά από τα παραδοσιακά «μαξιλάρια» της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς έχουν ήδη περιοριστεί.

Ρωσικά διυλιστήρια έχουν υποστεί νέες διακοπές λειτουργίας μετά από επιθέσεις, οι εξαγωγές ντίζελ παραμένουν περιορισμένες, οι θαλάσσιες μεταφορές από τη Μέση Ανατολή είναι ακριβότερες και πιο επικίνδυνες και οι διεθνείς αγορές προϊόντων διύλισης λειτουργούν με πολύ μικρότερα περιθώρια ασφαλείας.

Το ντίζελ μπορεί να γίνει το πραγματικό πρόβλημα

Το αργό πετρέλαιο είναι μόνο η αρχή της αλυσίδας.

Για την πραγματική οικονομία, ιδιαίτερη σημασία έχει τι θα συμβεί με τα προϊόντα που προκύπτουν μετά τη διύλισή του — και κυρίως με το ντίζελ.

Οι ευρωπαϊκές τιμές του ντίζελ έχουν ήδη φτάσει περίπου στα 210 δολάρια το βαρέλι, μέσα σε μια διεθνή αγορά όπου η παραγωγική δυναμικότητα των διυλιστηρίων έχει περιοριστεί και τα αποθέματα βρίσκονται υπό πίεση.

Και το ντίζελ δεν αφορά μόνο την τιμή που βλέπει ο οδηγός στην αντλία.

Κινεί φορτηγά, γεωργικά μηχανήματα, κατασκευές και μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών logistics.

Εάν η τιμή του παραμείνει υψηλή, η πίεση μπορεί να μεταφερθεί από τις μεταφορές στο κόστος σχεδόν κάθε προϊόντος που πρέπει να μετακινηθεί από ένα σημείο σε ένα άλλο.

Τρόφιμα, πρώτες ύλες, βιομηχανικά προϊόντα, διανομή και μεταφορές μπορούν να δεχθούν έναν ακόμη γύρο αυξήσεων.

Και τότε το ενεργειακό πρόβλημα παύει να αφορά αποκλειστικά την ενέργεια.

Γίνεται πρόβλημα κόστους ζωής.

Ο πληθωρισμός έχει ήδη αρχίσει να αισθάνεται την ενέργεια

Η χρονική στιγμή είναι ιδιαίτερα δύσκολη και για έναν ακόμη λόγο.

Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη αυξήθηκε τον Αύγουστο στο 3,2%, από 2,9% τον Ιούλιο, με την ενέργεια να αποτελεί έναν από τους βασικούς παράγοντες της ανόδου. Σύμφωνα με τη Eurostat, η ενεργειακή συνιστώσα πρόσθεσε περίπου 1,29 ποσοστιαίες μονάδες στον ετήσιο πληθωρισμό.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ήδη προειδοποιήσει ότι οι μικρές και βραχύβιες ενεργειακές αναταράξεις συνήθως δεν μεταφέρονται σε ολόκληρη την οικονομία.

Όταν όμως το ενεργειακό σοκ γίνεται μεγάλο και παρατεταμένο, ο κίνδυνος δευτερογενών επιπτώσεων στις τιμές αυξάνεται σημαντικά.

Η ίδια η ΕΚΤ έχει επίσης επισημάνει ότι οι μεταβολές στην τιμή του αργού μπορούν να περάσουν στις τιμές των καυσίμων μέσα σε λίγες εβδομάδες, αν και φόροι και σταθερά κόστη σημαίνουν ότι μια αύξηση 10% στο πετρέλαιο δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε αντίστοιχη αύξηση 10% στην αντλία.

Το πρόβλημα για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά είναι ότι δεν πρόκειται πλέον για ένα μεμονωμένο ενεργειακό μέτωπο.

Και στο βάθος ο χειμώνας

Την ίδια στιγμή η Ευρώπη δεν μπαίνει στον χειμώνα μόνο με αβεβαιότητα γύρω από το πετρέλαιο.

Τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη βρίσκονται περίπου στο 69% της χωρητικότητας, έναντι εποχικού μέσου όρου περίπου 85% την τελευταία πενταετία, σύμφωνα με στοιχεία που μετέδωσε το Reuters.

Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν επίσης αυξηθεί σημαντικά, ενώ μια παρατεταμένη ψυχρή περίοδος θα μπορούσε να επιταχύνει την άντληση από τις αποθήκες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε στις 8 Σεπτεμβρίου εμφανιστεί καθησυχαστική ως προς την άμεση επάρκεια πετρελαίου, τονίζοντας ότι τα εμπορικά και έκτακτα αποθέματα παραμένουν επαρκή.

Στην ίδια ανακοίνωση όμως προειδοποιούσε ότι η εξέλιξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή και η φυσιολογική αύξηση της ζήτησης το φθινόπωρο και τον χειμώνα μπορούν να περιορίσουν περαιτέρω την προσφορά τους επόμενους μήνες.

Η διακοπή των σαουδαραβικών φορτίων ήρθε δέκα ημέρες αργότερα.

Από την ενεργειακή πίεση στην κοινωνική πίεση

Το πραγματικό ερώτημα επομένως δεν είναι αν η Ευρώπη θα «ξεμείνει από πετρέλαιο» τον Οκτώβριο.

Με τα σημερινά δεδομένα, δεν υπάρχει τέτοια ένδειξη.

Το ερώτημα είναι πόσο ακριβά θα πρέπει να αγοράσει την ενεργειακή της ασφάλεια.

Εάν τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αναγκαστούν να διεκδικούν ακριβότερα φορτία από τη Βόρεια Θάλασσα, την Αμερική ή άλλες αγορές, εάν οι ναύλοι παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα και εάν ταυτόχρονα συνεχιστούν οι πιέσεις στο φυσικό αέριο και στα προϊόντα διύλισης, το κόστος θα αρχίσει σταδιακά να περνά στην πραγματική οικονομία.

Στην αντλία.

Στη θέρμανση.

Στις μεταφορές.

Στο καλάθι του σούπερ μάρκετ.

Στο κόστος παραγωγής μιας επιχείρησης.

Και τελικά στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις γνωρίζουν πολύ καλά τι μπορεί να σημαίνει μια τέτοια ακολουθία. Ήδη έξι χώρες —Γερμανία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Πολωνία και Αυστρία— πιέζουν για ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών ενεργειακών εταιρειών καθώς οι τιμές έχουν επιστρέψει σε υψηλά επίπεδα.

Γιατί ύστερα από αρκετά χρόνια ενεργειακών κρίσεων, το πρόβλημα δεν είναι πια μόνο οικονομικό.

Είναι και κοινωνικό.

Όταν η ενέργεια ακριβαίνει επίμονα, τα χαμηλότερα εισοδήματα πιέζονται δυσανάλογα, οι κυβερνήσεις καλούνται ξανά να χρηματοδοτήσουν επιδοτήσεις και μέτρα στήριξης και η δυσαρέσκεια απέναντι στο κόστος ζωής εντείνεται.

Το κρίσιμο στοίχημα των επόμενων εβδομάδων

Η Aramco επιχειρεί ήδη να επαναφέρει μέρος της χαμένης δυναμικότητας και να διοχετεύσει περισσότερα βαρέλια μέσω εναλλακτικών διαδρομών. Εάν ο East-West Pipeline επιστρέψει γρήγορα σε λειτουργία και η ένταση στη Μέση Ανατολή αποκλιμακωθεί, η σημερινή αναστάτωση μπορεί να παραμείνει προσωρινή.

Αν όμως οι επισκευές καθυστερήσουν, οι θαλάσσιες οδοί παραμείνουν επισφαλείς και νέα ενεργειακή υποδομή βρεθεί στο στόχαστρο, η Ευρώπη θα περάσει στην έναρξη του χειμώνα με ολοένα λιγότερα περιθώρια για ένα ακόμη σοκ.

Το πρόβλημα δεν είναι ακόμη η έλλειψη. Είναι η συσσώρευση κινδύνων.

Και σε μια ενεργειακή αγορά όπου πετρέλαιο, ντίζελ και φυσικό αέριο βρίσκονται ταυτόχρονα υπό πίεση, το όριο ανάμεσα σε μια προσωρινή αναστάτωση και σε ένα νέο κύμα ακρίβειας μπορεί να αποδειχθεί πολύ λεπτό.