Η συμβολή των Δωδεκανησίων ΗΠΑ στην Ενσωμάτωση

Αυτές τις μέρες οι απανταχού Δωδεκανήσιοι μαζί με όλο τον Ελληνισμό ετοιμάζονται να γιορτάσουν την 78^η επέτειο της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα. Η μνήμη πηγαίνει 126 χρόνια πίσω, από την επανάσταση του 1821 μέχρι το 1947 που οι Σύμμαχοι αποφάσισαν να δοθούν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα. Στην πραγματοποίηση αυτού του προαιώνιου σκοπού των Δωδεκανησίων, σημαντική υπήρξε η συμβολή των Δωδεκανησίων της Αμερικής.

Στο σύνολο τους οι πρώτοι Δωδεκανήσιοι μετανάστες στην Αμερική ήταν φτωχοί με στοιχειώδη εκπαίδευση, που δούλευαν σε σιδηροδρομικές γραμμές, ανθρακωρυχεία, χαλυβουργεία, ξενοδοχεία, εστιατόρια και στην σπογγαλιεία. Δούλευαν για να ξεπληρώσουν τα ναύλα τους και να βοηθήσουν τις οικογένειές τους που άφησαν πίσω τους. Όμως δεν ξέχασαν και τα νησιά τους που βρίσκονταν υπό τον Ιταλικό ζυγό και προσπάθησαν να τα βοηθήσουν με την ίδρυση τοπικών συλλόγων.

Η πρώτη προσπάθεια για την ίδρυση Παν-Δωδεκανησιακού συλλόγου άρχισε από ένα ταπεινό κουρέα, τον πρόεδρο των Κώων Νικόλαο Μανούση. Η «Εθνική Ένωση Δωδεκανησίων Αμερική» ιδρύθηκε το 1918, και μεταξύ των άλλων οργάνωσε συλλαλητήριο για τα αιματηρά γεγονότα του Πάσχα του 1919 στη Ρόδο. Το 1924 ιδρύθηκε η «Επιτροπή Δωδεκανησίων Αμερικής» με πρόεδρο τον φαρμακοποιό Ιάκωβο Καζαβή.

Αρχές του 1934 στον δημοσιογραφικό στίβο εμφανίζεται ο φοιτητής και αργότερα καθηγητής του Columbia University Μανώλης Σ. Αθανασιάδης. Σε συνάντηση που είχε με τους διευθυντές του «Εθνικού Κήρυκα» Δημήτριο Καλλίμαχο, και της «Ατλαντίδας» Βλαδίμηρο Κωνσταντινίδη, αποφασίστηκε ν’ αναλάβει μια συντονισμένη δημοσιογραφική εκστρατεία για την ίδρυση εθνικής Δωδεκανησιακής οργάνωσης στο εξωτερικό και την συνεχή διαφώτιση για το δωδεκανησιακό ζήτημα, μια και η Ελληνική κυβέρνηση δυσκολευόταν να το πράξει για διπλωματικούς λόγους.

Επειδή ο Καλλίμαχος ήταν φανατικός “Βενιζελικός” και ο Κωνσταντινίδης “Βασιλικός”, ο Καλλίμαχος, μεγαλόκαρδα, δέχθηκε πρόταση του Κωνσταντινίδη να διεξαχθεί η εκστρατεία μέσω της «Ατλαντίδας», γιατί οι Δωδεκανήσιοι γενικά είχαν την εσφαλμένη εντύπωση ότι μόνο ο Βενιζέλος και οι οπαδοί του ενδιαφέρονταν για τα νησιά.

Ο Αθανασιάδης υπέβαλε προφορική έκθεση της συνομιλίας και των σχεδίων στον Γενικό Πρόξενο της Ελλάδας Νικόλαο Τσεπέρη, ο οποίος σύστησε στην δημοσιογραφική εκστρατεία και σε οποιαδήποτε άλλη εκδήλωση, να αποφευχθεί κάθε αναφορά στις Ελληνικές αρχές, προφανώς για διπλωματικούς λόγους.

Το πρώτο άρθρο δημοσιεύθηκε στις 16 Φεβρουαρίου και μέχρι τις 16 Μαρτίου δημοσιεύθηκαν άλλα πέντε άρθρα. Το πρώτο άρθρο αναφέρονταν στο ιστορικό της κατάληψης των νησιών, στο διάγγελμα του στρατηγού Αμέλιο και στις υποσχέσεις του, και στις διάφορες Συνθήκες. Το δεύτερο άρθρο εξέφραζε τον πόνο και την λαχτάρα που είχαν οι Δωδεκανήσιοι για τη σκλαβωμένη τους πατρίδα και για τον κίνδυνο του εξιταλισμού της Δωδεκανήσου. Το τρίτο άρθρο εξέφραζε την ακράδαντη ελληνική εθνική συνείδηση των Δωδεκανησίων και ότι έπρεπε να ενεργήσουμε τελεσφόρα στη διεθνή κοινή γνώμη. Το τέταρτο άρθρο μιλούσε για την Ιταλική προπαγάνδα και υπεδείκνυε τρόπους για την αντιμετώπιση της.

Τα δυο τελευταία άρθρα εξέφραζαν την πεποίθηση ότι οι Δωδεκανήσιοι μπορούσαν και ήταν σε θέση να δημιουργήσουν πανίσχυρη εθνική οργάνωση που θα ηγείτο του αγώνα για την απελευθέρωση των νησιών. «Αν μπορούν οι αδελφοί που ζουν στα νησιά υπό τον βαρύ ζυγό της σκλαβιάς να αψηφούν τις απειλές και να εκδηλώνουν την αγανάκτησή των, πώς μπορεί να νοηθεί ότι εμείς που ζούμε σε μια ελεύθερη χώρα αδρανούμε και αφήνουμε να πιστευτεί ότι η ελληνική μας ψυχή αρνείται να συμπονέσει και να βοηθήσει τους πάσχοντας αδελφούς μας;». Το σίδερο άρχισε να κοκκινίζει στη φωτιά. Σε λίγο θα ’ναι έτοιμο να φορμαριστεί. Χρειάζεται τον μάστορα του, τον σιδηρουργό, τη Δωδεκανησιακή οργάνωση.

Δωδεκανησιακή Νεολαία Αμερικής

Αμέσως μετά την δημοσίευση των άρθρων, συναντήθηκε  ο Μανώλης Αθανασιάδης με τους Νικόλαο Μανούση και Δημήτρη Στρίκη και αποφάσισαν την πρόσκληση σε συνεδρίαση Δωδεκανησίων παραγόντων με σκοπό την ίδρυση Παν-Δωδεκανησιακής οργάνωσης που θα αναλάμβανε τον αγώνα. Η πρώτη συνεδρίαση έγινε στις 29 Μαρτίου στο υπόγειο ενός εστιατορίου της 8^ης Λεωφόρου της Νέας Υόρκης όπου αποφασίστηκε η οργάνωση της «Δωδεκανησιακής Νεολαίας Αμερικής» (ΔΝΑ), με σκοπό τον αγώνα για την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου, και την διαφώτιση του αμερικανικού κοινού. Στις 17 Απριλίου, στο ίδιο υπόγειο, έγινε η εκλογή του ΔΣ με πρόεδρο τον Μανώλη Αθανασιάδη. Εκτός της Νέας Υόρκης, η ΔΝΑ συνεργάζονταν και με τους Δωδεκανησίους που έμεναν σε άλλες πόλεις της Αμερικής.

Η ΔΝΑ άρχισε τη δράση της με την έκδοση του μηνιαίου δελτίου «Ο Δωδεκανήσιος», που εκδιδόταν στα ελληνικά και αγγλικά, με σκοπό να ενεργοποιήσει όλους τους Δωδεκανησίους και να διαφωτίσει την αμερικανική κοινή γνώμη. Η ΔΝΑ διεύρυνε τη δράση της με προσωπικές επαφές με διανοούμενους και πολιτικούς και κατόρθωσε να δημιουργήσει φιλοδωδεκανησιακό ρεύμα ανάμεσα στο αμερικανικό κοινό και ιδιαίτερα στο Κογκρέσο.

Στις 3 Φεβρουαρίου 1935 η ΔΝΑ οργάνωσε στο Palm Gardens της Νέας Υόρκης ογκώδες συλλαλητήριο με τη συνεργασία πολλών ελληνοαμερικανικών και δεκάδων ξένων αντιφασιστικών οργανώσεων καθώς και τη συμμετοχή διακεκριμένων Αμερικανών διανοουμένων. Ο αμερικανικός τύπος ασχολήθηκε με το συλλαλητήριο και έδωσε μεγάλη δημοσιότητα. Στο συλλαλητήριο, στο οποίο πήραν μέρος πάνω από 5.000 άτομα, υιοθετήθηκε ψήφισμα το οποίο τόνιζε την ελληνικότητα της Δωδεκανήσου και πρόβαλλε το αίτημα της απελευθέρωσης των νησιών. Αντίγραφο του ψηφίσματος στάλθηκε στο Κογκρέσο, στην Κοινωνία των Εθνών, στους ηγέτες Αμερικής, Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας και στις εφημερίδες.

Η μεγαλύτερη σε αντίκτυπο (ως τότε) εκδήλωση της ΔΝΑ οργανώθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1940 στο Great Northern Hotel της Νέας Υόρκης, με την ηθική συμπαράσταση ομογενειακών, αμερικανικών και αντιφασιστικών οργανώσεων, και την υλική συμβολή των Κασίων εφοπλιστών Μανώλη Κουλουκουντή, Αντώνη  Παπαδάκη και Νικολάου Μαυρή. Στην συνεστίαση προσήλθαν 600 Δωδεκανήσιοι, άλλοι ομογενείς και αρκετοί προσκεκλημένοι μεταξύ των οποίων βουλευτές, γερουσιαστές, καθηγητές πανεπιστημίων και άλλοι διανοούμενοι. Επίσης παραβρέθηκαν εκπρόσωποι Γαλλικών, Τσεχοσλοβακικών, Ιταλικών, Πολωνικών και άλλων αντιφασιστικών οργανώσεων.

Η Δωδεκανησιακή Νεολαία Αμερικής συνέβαλε αποφασιστικά στην ίδρυση του Εθνικού Δωδεκανησιακού Συμβουλίου Αμερικής, με το οποίο συνεργάστηκε στενά, και το οποίο ανέλαβε να συνεχίσει το έργο της.

Επειδή η ΔΝΑ ιδρύθηκε με μοναδικό σκοπό την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου και την ενσωμάτωσή της στην Ελλάδα, το λάβαρό της ήταν μαύρο και συμβόλιζε την σκλαβιά των νησιών. Έτσι, μετά την απελευθέρωση και την ενσωμάτωση, οι τότε διοικούντες έκριναν ότι έπρεπε να υποσταλεί το μαύρο λάβαρο και, η οργάνωση με τους αγώνες και την δράση της, να περάσει στην ιστορία. Αλλά αργότερα μέσα από τη Δωδεκανησιακή Ομοσπονδία, ξαναφύτρωσε η Δωδεκανησιακή Νεολαία, που ασχολείται με πολιτιστικά και εθνικά θέματα, και αποτελεί το φυτώριο των αυριανών στελεχών της Ομοσπονδίας και των τοπικών Δωδεκανησιακών συλλόγων.

Εθνικό Δωδεκανησιακό Συμβούλιο Αμερικής

Στις 30 Οκτωβρίου 1940, δυο μέρες μετά την ιταλική επίθεση, συνήλθαν, κατόπιν προσκλήσεως της ΔΝΑ, οι αντιπρόσωποι των 14 τοπικών Δωδεκανησιακών Σωματείων της Νέας Υόρκης, που απετέλεσαν τον πρώτο πυρήνα του Εθνικού Δωδεκανησιακού Συμβουλίου Αμερικής (ΕΔΣΑ), στο οποίο προσχώρησαν όλα τα Δωδεκανησιακά σωματεία Βορείου και Νοτίου Αμερικής και στην συνέχεια του εξωτερικού.

Η εκτελεστική επιτροπή του ΕΔΣΑ αποτελείτο από τους Μανώλη Κουλουκουντή, Αντώνη Παπαδάκη, Νικόλαο Μαυρή και τον πρόεδρο και γραμματέα της ΔΝΑ με πρόεδρο τον Νικόλαο Μαυρή. Κατόπιν της ηγεμονικής δωρεάς 15.000 δολαρίων, που ισοδυναμούσαν με 1500 χρυσές λίρες, των αδελφών Κουλουκουντή, Αντώνη Παπαδάκη και Νικολάου Μαυρή, το ΕΔΣΑ εγκαταστάθηκε σε γραφείο στο Rockefeller Center με δύο γραμματείς.

Η ΔΝΑ είχε μεταβιβάσει τον «πυρσό» του Αγώνα στο νεοϊδρυθέν ΕΔΣΑ. Όμως, σε συνεργασία με το ΕΔΣΑ, συνέχισε την αγωνιστική της προσπάθεια και ιδιαίτερα μέσω της εφημερίδας «Δωδεκανήσιος». Παράλληλα με τις άοκνες ενέργειες του ΕΔΣΑ και τις καθημερινές επαφές και προσπάθειες του Νικολάου Μαυρή, ο αγώνας διεξαγόταν πιο εντατικά και αποτελεσματικά.

Στις 11 Δεκεμβρίου, μετά την Ιαπωνική επίθεση εναντίον του Pearl Harbor, η Γερμανία και η Ιταλία κήρυξαν τον πόλεμο εναντίον της Αμερικής και η Αμερική επέβαλε την εγγραφή των Γερμανών και Ιταλών υπηκόων στους καταλόγους των υπηκόων εχθρικών χωρών. Οι απαγορευτικοί κανονισμοί δημιούργησαν προβλήματα για τους Δωδεκανησίους της Αμερικής, που αν και Έλληνες ήταν Ιταλοί υπήκοοι.

Το ΕΔΣΑ κινητοποιήθηκε και υπέβαλε υπόμνημα, στο υπουργείο Δικαιοσύνης, που αναφερόταν στην ιστορία της Δωδεκανήσου και στους αγώνες εναντίον της Ιταλικής κατοχής στα νησιά. Τρεις μέρες αργότερα, ο υπουργός Δικαιοσύνης, Francis Biddle απάλλαξε τους Δωδεκανησίους από τον χαρακτηρισμό ως Ιταλών υπηκόων και εχθρών της Αμερικής. Το ΕΔΣΑ συγκέντρωσε τα ντοκουμέντα με το ιστορικό του θέματος και εξέδωσε βιβλιαράκι με τον τίτλο «The Dodecanesians are not Enemy Aliens», έτσι έκαμε πιο γνωστό και προώθησε το Δωδεκανησιακό ζήτημα στην Αμερική.

Στις 13 Ιουνίου 1942 η Αμερική δημιούργησε το Office of Strategic Services (OSS), με σκοπό την συγκέντρωση στρατηγικών πληροφοριών για την κατάρτιση σχεδίων και την οργάνωση επιχειρήσεων. Το OSS ζήτησε την συνεργασία του ΕΔΣΑ, που συγκέντρωσε στρατιωτικής φύσης πληροφορίες από νεοφερμένους Δωδεκανησίους και αντιφασίστες Ιταλούς στρατιωτικούς που υπηρέτησαν στα Δωδεκάνησα. Επίσης προμήθευσε κατάλογο Δωδεκανησίων πατριωτών που ζούσαν στα Δωδεκάνησα, στην Αθήνα και στην Αίγυπτο, που μπορούσαν να συμβάλουν στον κοινό συμμαχικό αγώνα.

Στις 13 Ιουνίου 1942, η Αμερική ίδρυσε το Office of War Information, που μέσω του BBS του Λονδίνου, μετέδιδε ειδήσεις και σχόλια για την εξέλιξη των πολεμικών επιχειρήσεων. Το ΕΔΣΑ δεν άφησε αυτή την πηγή ανεκμετάλλευτη, και οι Νικόλαος Μαυρής και Μανώλης Αθανασιάδης μετέδιδαν ανακοινώσεις για τις δραστηριότητες των Δωδεκανήσιων καθώς και μηνύματα συμπαράστασης και ελπίδας στα κατεχόμενα Δωδεκάνησα και στους ναυτικούς που συμμετείχαν στον συμμαχικό αγώνα.

Επίσης το ΕΔΣΑ κατόρθωσε να αποσπάσει δήλωση από τον Sforza, ότι η Ιταλία πρέπει να παραιτηθεί από κάθε διεκδίκηση στα νησιά. Τον Μάρτιο του 1943 το ΕΔΣΑ εξέδωσε βιβλιαράκι με τον τίτλο «Sforza contra Sforza» που κυκλοφόρησε σε χιλιάδες αντίτυπα, και αναφερόταν στην Ιστορία της Δωδεκανήσου, στην συμφωνία Titoni – Βενιζέλου, στην καταγγελία της συμφωνίας από τον Sforza και τις νέες του δηλώσεις. Τον επόμενο χρόνο το ΕΔΣΑ εξέδωσε βιβλίο του Νικολάου Μαυρή με τον τίτλο «The Greek Dodecanese», που περιελάβανε πληροφορίες για τα Δωδεκάνησα και τις θέσεις Αμερικανών πολιτικών, ακαδημαϊκών και άλλων διανοουμένων πάνω στο Δωδεκανησιακό ζήτημα.

Στις 24 Οκτωβρίου 1943 το EΔΣA οργάνωσε στο St. Moritz Hotel της Νέας Υόρκης ΠανδωδεκανησιακόΣυνέδριο, στο οποίο μετείχαν οι αντιπρόσωποι των δωδεκανησιακών οργανώσεων στην Αμερική και από 12 άλλες χώρες. Μηνύματα συμπαράστασης έστειλαν επιφανείς κληρικοί, πολιτικοί, καθηγητές, διανοούμενοι και πολλές ελληνικές και ξένες οργανώσεις, μεταξύ αυτών και ο αυτοκράτορας της Αιθιοπίας Χαϊλέ Σελασιέ. Το Συνέδριο υιοθέτησε ιστορικό υπόμνημα το οποίο απεστάλη στο Αμερικανικό Κογκρέσο, στους αρχηγούς των μεγάλων δυνάμεων και στο διεθνή τύπο.

Όταν, το 1946, έγινε γνωστή η σύνθεση της αμερικανικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Ειρήνης στο Παρίσι, το ΕΔΣΑ έσπευσε να την εφοδιάσει με όλα τα διαφωτιστικά στοιχεία και υπομνήματα σχετικά με τα Δωδεκάνησα. Ταυτόχρονα, φίλα προσκείμενοι Αμερικανοί έκαναν σχετικές ομιλίες σε πανεπιστήμια και σε ραδιοφωνικά προγράμματα, με αποτέλεσμα να δημοσιεύονται σχεδόν κάθε μέρα σ’ εφημερίδες επιστολές που υποστήριζαν την αναγκαιότητα επιστροφής των νησιών στην Ελλάδα.

Χωρίς αμφιβολία, η επίμονη αυτή προσπάθεια του ΕΔΣΑ πέτυχε το στόχο της. Ο πρεσβευτής της Ελλάδας, Αλέξης Κύρου, στη Διάσκεψη της Ειρήνης έγραψε: «Όταν επρόκειτο να συζητηθούν οι ελληνικές διεκδικήσεις, οι αμερικανοί εμπειρογνώμονες ζήτησαν από την ελληνική αντιπροσωπεία να τους πληροφορήσει λεπτομερώς περί αυτών, προσθέτοντας χαρακτηριστικώς: ‘εκτός από το Δωδεκανησιακό, δια το οποίο μας έχουν ήδη πλήρως ενημερώσει οι εν Αμερική συμπατριώτες σας’». Όταν αργότερα ο ίδιος ο Αλέξης Κύρου μίλησε στη Νέα Υόρκη σε δείπνο που δόθηκε από το ΕΔΣΑ είπε: «Το έργο του ΕΔΣΑ κάθε άλλο παρά εύκολο υπήρξε … περιέκλειε τρομακτικούς κινδύνους δια την Δωδεκάνησο. Εάν οι κίνδυνοι αυτοί υπερνικήθηκαν, οφείλεται τούτο ασφαλώς κατά πολύ στην δική σας ευτυχώς ακούραστο και συστηματική διαφωτιστική προσπάθεια».

Η ελληνική κυβέρνηση αναγνωρίζοντας τους αγώνες των Δωδεκανησίων της Αμερικής διόρισε τον Νικόλαο Μαυρή ως πρώτο πολιτικό διοικητή Δωδεκανήσου και απένειμε τον Χρυσούν Σταυρό του Τάγματος του Φοίνικος στους πρωτεργάτες του Δωδεκανησιακού αγώνα Μανώλη Αθανασιάδη, Ιάκωβο Καζαβή, Δημήτρη Πολυχρονιάδη, Νικόλαο Μανούση, Νικήτα Χατζηνικήτα και Δημήτρη Στρίκη.

Μετά την Ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, ο σκοπός του ΕΔΣΑ είχε τελειώσει. Αλλά το 1974, μετά την απόβαση των Τούρκων στην Κύπρο, τις διεκδικήσεις τους στο Αιγαίο και τις απειλές εναντίον της Δωδεκανήσου, ο Μανώλης Αθανασιάδης με την συνεργασία επίλεκτων Δωδεκανησίων αναδιοργάνωσαν το ΕΔΣΑ, που επικέντρωσε το ενδιαφέρον του στην ενημέρωση των μελών του Κογκρέσου και άλλων κυβερνητικών αξιωματούχων σχετικά με τις ελληνικές θέσεις και επεδίωξε ένθερμα την εκ μέρους τους υποστήριξη. Παράλληλα το ΕΔΣΑ εξέδωσε την «Ιστορία της Δωδεκανησιακής Νεολαίας Αμερικής» του Μανώλη Αθανασιάδη και ανέπτυξε δεσμούς φιλίας και συνεργασίας με τους πνευματικούς φορείς στα Δωδεκάνησα και ιδιαίτερα με την Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Δωδεκανήσου και συμμετέχει στα Συμπόσιά της, όπως και στο φιλολογικό μνημόσυνο που έγινε το 2002 στην Ρόδο στην μνήμη του Μανώλη Αθανασιάδη.

Το 1997 η πόλη Greece NY, που πήρε το όνομα της προς τιμήν της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, εόρταζε τα 175 της χρόνια,. Στις πολιτιστικές εκδηλώσεις συμπεριλαμβανόταν και η αδελφοποίηση της Greece NY με κάποια ελληνική πόλη. Κατόπιν ενεργειών του ΕΔΣΑ, ως «αδελφή» πόλις επελέγη η Ρόδος, και με μεγάλη επισημότητα και προβολή στα ΜΜΕ ακολούθησαν οι εκδηλώσεις της αδελφοποίησης στην Αμερική και στη Ρόδο. Επίσης το ΕΔΣΑ έφερε από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας πέντε αντίγραφα αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων, τα οποία δώρισε στα High schools της πόλης Greece που έχουν ελληνικά ονόματα: Athena, Olympia, Apollo, Odyssey και Arcadia.

Το 2000, με την ανατολή της νέας χιλιετίας, το ΕΔΣΑ σύνταξε και χρηματοδότησε το 32σέλιδο αφιέρωμα στα Δωδεκάνησα του «Εθνικού Κήρυκα της Νέας Υόρκης» που κυκλοφόρησε σε 30.000 αντίτυπα και ήταν αφιερωμένο στην 52^η επέτειο της Ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα.

anamniseis.net